Özgür Eğitim-Sen Genel Başkanı Abdulbaki Değer, seçim öncesi milyonlarca dar gelirlinin cüzdanını eriten ekonomik olumsuzluklara değiniyor.

Rumen yazar Panait İstrati büyük tasfiyelerin yapıldığı, göstermelik mahkemelerin düzenlendiği 1920’li yılların sonlarında Sovyetler Birliği’ni ziyaret ettiğinde, düşmanlara şiddet uygulamak gerektiği konusunda kendisini ikna etmeye çalışan bir Sovyet yetkili ona şu deyişi hatırlatmış: “Yumurtaları kırmadan omlet yapamazsın.” Rivayete göre Istrati buna veciz bir şekilde şöyle cevap vermiş: ‘Peki. Kırılmış yumurtaları görebiliyorum. Ama sizin şu omlet nerede?’ Bizim genel görünümümüz de çok farklı gözükmüyor açıkçası. Omlet vaadi neredeyse yegane resmi anlatı. “Doğalgaz müjdesi”, “TOGG müjdesi”, daha önce konut kredilerine ilişkin müjde, seçimden sonra nasıl büyük müreffeh yarınlara ulaşacağımıza dair müjde muştulayan dil “kırılmış yumurtaların” elde edeceğimiz güzel omletin hatırına katlanılması gerektiğini tekrarlıyor. Bu muştulayan dilin vaatleriyle karşılaşmadığımız gün yok gibi. Hükümet yetkilileri de hükümeti hükümetten daha fazla destekleyenler de aynı şeyleri inançla tekrarlıyorlar. Durum artık muştulanan şeylerin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine ilişkin maddi delillerin mevcudiyetinin ötesinde/dışında, sürreel bir boyutta.

Mantıkla, muhakemeyle ikna edilmek yerine sadakatle, inançla tavır almamız isteniyor. Bir inanç-itikat meselesine dönüşmüş durumda. Herhangi bir delil yerine sözün, sözü söyleyenlerin kendi kişiliklerine, kimliklerine referansta bulunduğu cemaate özgü davranış kalıplarıyla iş gördüğü bir düzlemdeyiz. İşin gerekliliklerine, gerçekleşme koşullarına değil gerçekleştirme iddiasında olanlar kendilerine atıf yapıyorlar. Vurgu, vaat usüle, yönteme değil kendilerine yapılıyor. Dikkate almamız ve ona göre davranmamız gereken şey bize vaat edilen politikalar, sorun tanılama mekanizması, çözümler ve stratejileri değil bizatihi “sorunlarla ben ilgileneceğim” diyen kişiler. Onlara bakmamız gerektiği söyleniyor. Nasıl yapacakları, söyledikleri şeyin söylendiği şekilde niçin olacağına ilişkin işin, alanın gerekliliklerinden ziyade söylemi dillendirenlerin itibarlarına güvenmemiz gerektiği dile geliyor. Şüphesiz bu durum çelişik bir durum yaratmıyor değil. Çoğu yerde durumun bu şekilde çözülemeyeceğine ilişkin bir tereddüt iddiayı dile getirenleri de, bu iddialara inanmak isteyenleri de sarıveriyor olacak ki vaat ve vurgu “onlar yapamaz”a kaydırılıyor. “Onlar yapamazlar, daha önce biz yaptık, yine yapacak olan biziz.” Şüphesiz daha önce yapmış olmanız yine yapmanızı sağlayabilir, yapmanızı daha kolay ve ikna edici kılabilir. Ancak daha önce yaptığınızı niye bozduğunuza ilişkin bir şey demiyorsanız tersine şimdi yaptığınızın daha önce yaptığınızdan daha doğru, daha makul ve daha stratejik olduğunu iddia ediyorsanız ortaya çözülmesi mümkün olmayan girift bir çelişkiler yumağından başka bir şey çıkmıyor. Eğer daha önce yaptığınız gibi işi yine siz doğru şekilde yapacaksanız ve bu süre zarfında iş yapma makamında başkası da olmadığına göre bunca yanlış işi niye yaptınız, yapmaya devam ediyorsunuz? Şu an yaptığınızı, yapma şeklinizi canla, başla, varoluşsal bir hamle olarak sunduğunuza ve savunduğunuza göre bunu nasıl ve niçin terkedip daha önce yürüttüğünüz ve bir anlamda bugün terk ederek yanlış olarak kodladığınız işlere döneceksiniz? Eski tarz doğru ise bugünkü hal ne, yok eskisi yanlışsa nasıl oraya referans gösteriyorsunuz? İnanılırlığınızı, itibarınızı, referanslarınızı bugün inkar ettiğiniz döneme ve uygulamalara yapmakla kalmayıp vaatlerinizi de onlara bağlıyorsunuz ancak fiilen yeni Türkiye ekonomisi, yeni paradigma, vs. üzerinden bütün onları inkar eden iş ve işlemleri de yürütmeye devam ediyorsunuz. Ortada garip bir durum var gerçekten. Ne yardan geçiliyor ne de serden.

Türkiye ortak dilden, ortak mantıktan, ortak muhakemeden yoksun. İdeolojik-politik yapısı o kadar zayıf ve kırılgan ki; müşterek bir hayata, anlamlı bir eleştiriye, yargılamaya, denetlemeye götürecek dil, mantık, muhakeme kullanımını atıl hale getiriyor. Bu yüzden kamusal denetimden yoksunuz, kamusal denetimi gerçekleştirecek asgari standartlardan yoksunuz. Görünümümüz denetimsiz, pürüzsüz, her şeyin giderinin olduğu postmodern bir karnavalı andırıyor. Denetimsiz, pürüzsüz çünkü ileri sürülen şeyi, kamusallığa aktarılan bir sözü, eylemi, söylemi tutacak, parçalarına ayıracak ve gerektiğinde sahibine fatura edecek bir bir işleyişten, bir mevcudiyetten, bir nitelikten yoksunuz.

Gittikçe derinleşen bir ekonomik krizin içinde savruluyoruz. Alım gücü düşüyor, milyonlarca insan sistematik şekilde açlık sınırına doğru süpürülüyor. Yürütülen ekonomi-politik toplumsal eşitsizliği azaltmak bir yana gittikçe derinleştiriyor, alt ve üst sınıflar arasındaki mesafe açılıyor. Sosyal, kültürel, ekonomik ve politik istikrarın bir göstergesi sayılan orta sınıf güneşin altına bırakılan buz gibi erimeye terkedilmiş durumda. Yoksulluk daha çok çalışmayanların yaşadığı bir durum olarak düşünülüyor. Türkiye’de ve şüphesiz dünyada yeterince konuşmadığımız husus ise çalışanların yoksullaşmasıdır. Çalışan yoksullar çalışırken sefalete mahkum edilenleri tanımlıyor. Hükümetin kamu politikasına dönüşen açlık sınırında çalıştırma şeklindeki fiili yönetimi çalışan yoksulluğunu maalesef milyonlarca insan için bir kadere dönüştürmüş durumda. Defaatle dikkatleri çekmeye çalıştığımız üzere yoksulluk basit bir şekilde alım gücünün sınırlılığıyla ilgili bir şey olarak değerlendirilmemelidir. Bu yüzeysel bakış meseleyi çözmek bir yana anlamaktan, anlamlandırmaktan yoksun. Yoksulluk alım gücünün düşüklüğü olduğu gibi insani kapasitenin sınırlandırılması, ufkun körelmesi, kuşaklararası sosyal, siyasal, kültürel, akademik eşitsizliğin derinleşmesi, yapısallaşması demektir. Çalışma basit şekilde insanların ekonomik bir faaliyeti yürütmesi olarak değerlendirilmemelidir. Çalışma şeklimiz, koşullarımız, aldığımız ücret aynı zamanda anlamlı toplumsal, ahlaki, politik failler olup
olmadığımızın kaderini belirliyor. Sadece mal ve hizmet satın alma kapasitemizi belirlemiyor aynı zamanda toplumsal-politik konumumuzu belirliyor, benlik algımızı, özgüvenimizi şekillendiriyor. Bu tarz devlet kaynaklı yoksullaştırma insan hakkı ihlali olduğu gibi çok açık bir biçimde vatandaşların devlet tarafından ihmal edilmesidir.

Milyonlarca emekli bugün açlık sınırın altında bir gelire sahip. Türkiye’de çalışanların yüzde doksanından fazlası yoksulluk sınırın altında bir ücrete çalışıyor. Bunların çok büyük bir kısmının geliri asgari ücret sınırında yani açlık sınırında. Asgari ücret maalesef ülkemizin temel çalışma ücreti. Milyonlarca insan için yoksulluk sınırında bir ücretle çalışmak bırakın arzulanmayı hayal edilebilir olmaktan bile çıkmış durumda. Sorun biyografik bir mesele değil, sistemik bir sorun olarak karşımızda duruyor. Siyaset tam da bu sistemik sorunların, özellikle biyografikleştirilmeye çalışılan yapısal sorunların her bir insanın temel ahlaki, psikolojik, özgür hüviyetini koruyacak ve geliştirecek şekilde çözülmesine yöneldiği için önemlidir, anlamlıdır. Siyaseti yoksullaştırma mekanizmasına çeviren, bu yönde işleyen bir gerçekliği perdeleyen siyaset Nuri Pakdil’in ifadesiyle kara siyasadır.

Hükümetin önemli isimlerinden Numan Kurtulmuş katıldığı televizyon programında şu an yaşadığımız ekonomik sıkıntıları Türkiye’nin bu özgül koşullarına has bir parantez olarak görmemiz gerektiğini söylüyor. Ne mevcut ekonomi-politiğe ne büyüyen toplumsal eşitsizliğe ne açlık sınırında insandışılaştıran bir yaşam formuna neyin, nasıl, niçin sebep olduğuna ilişkin bir şey sunuyor. Cumhurbaşkanı ve diğer hükümet yetkilileri gibi önümüzdeki dönemde parantezin kapanacağını ve bizi bekleyen omletin varlığıyla muştuluyor. Tamam da bu parantez ne zaman kapanacak, nasıl kapanacak? Parantez söylemi anlamı yutan kara delik gibi. Altı ay sonra uyanacaktık her şey bambaşka olacaktı, 2023’te dünyanın ilk on ekonomisi içine girecektik, kişi başı gelir yirmibeş bin dolar olacaktı, enflasyon tek haneye düşecekti, alım gücü yükselecekti vs. Kırılan yumurtalardan geçilmiyor, omlet yiyeceğimizi gösteren bir emare de yok. Acaba bu yoksulluk parkurunu, bu göz yaşı vadisini geride bırakmak için ne kadar daha dayanmamız gerekiyor? Psikolog Jung’un tespiti çok yerinde: “Hayatta en terajik şey ortadaki problemin kendimizden kaynaklandığını görmememizdir.”

The post Genel Başkan: Sistematik şekilde yoksullaştırılıyoruz! appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

Çalışma veya ücretli emeğin tartışılmaz bir önkabul şeklinde özellikle günümüz toplumunda nasıl “toplumsal ve politik iyi” olarak yer aldığını tartışan Kathi Weeks “Çalışma Sorunu” adlı kitabının hemen başında şu tespitlerde bulunur: “Çalışma bireylerin sadece ekonomik sisteme değil, toplumsal, politik ve ailevi işbirliği tarzlarına da entegre olduğu birincil araçtır. Bireylerin çalışmak durumunda olması temel toplumsal sözleşme için aslidir; gerçekten çalışma, özneleri liberal tahayyülün bağımsız bireylerine dönüştürdüğü varsayılan ve bu nedenle vatandaşlığın temel bir yükümlülüğü olarak ele alınan şeyin bir parçasıdır.” Dolayısıyla çalışmanın toplumsal ve politik hayatımızın en önemli normatif unsurlarından birisi olduğunu kabul ettiğimizde çalışma hayatımızın niteliği büyük bir önem kazanıyor. Ekonomik bir faaliyet görünümündeki çalışma, kendisine iliştiren toplumsal-politik kabuller nedeniyle sadece ekonomik hayatı değil, sosyal, kültürel, politik hayatı da doğrudan şekillendiren geniş bir etki alanı oluşturuyor. Ulrich Back’in “İş, ortak kimlik örüntüsü işlevi görür; onun yardımıyla kişisel ihtiyaçları ve yetenekleri, ayrıca ekonomik ve sosyal konumu saptarız. (Evet) insanları meslekleriyle bir tutmak tuhaf şey. Ama hayatın meslek ipinin üzerinde sürüp gittiği bir toplumda kişinin işi onunla ilgili belli ana bilgileri verecektir: gelir, statü, dilsel yetenekler, muhtemel ilgi alanları, toplumsal ilişkiler vs.” değerlendirmesi de benzer bir çözümleme sunuyor bize.

O halde toplumsal sözleşmenin asli parçası ve modern vatandaşlığın temel yükümlülüğü olan “çalışma”nın günümüz toplumunda sosyal, ekonomik ve politik olarak nasıl organize edildiği önemli. Zira insanları sadece bireysel değil aileleriyle birlikte tüm hayatlarının nasıl şekilleneceğini doğrudan tayin eden bir organizayon bu. Bu açıdan bir toplum tasavvurunu, bir devlet-toplum ilişkisi tahayyülünü ve bütün bunlar içinde bir yer, bir taraf seçimini barındıran konuyu Bauman’ın ifadesiyle “yoksulluğun mücrimleştirildiği” günümüz dünyasında kamusal bir tartışmaya taşımak varoluşsal bir yükümlülük olarak önümüzde duruyor. Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun 2021 yılına ilişkin çalışmalarını sürdürdüğü şu günler mevzuyu kamusal bir ilginin muhatabı kılmak görece daha kolay. Bu açıdan çalışmaları da vesile kılarak hem devletin pozisyonunu, hem çalışanların durumunu ve kendileriyle kurulan ilişkiyi, hem de bu ilişki üzerinden milyonlarca insanın aileleriyle birlikte ne tür bir yaşam biçimine layık görüldüğünü tespit etmek mümkün hale geliyor. Bütün bunların yanında asgari ücret dolayımında yaşadıklarımızın ayrıca yukarıda dile gelen toplumsal sözleşmenin ve vatandaşlık yükümlülüğünün niteliğine de ayna tuttuğunu ekleyelim.

* * *

Birincisi, devlet; yansıtılmak istendiği gibi çalıştıranlar ile çalışanlar arasında çoğunlukla nötr bir hakem olmamıştır ve de değildir. Geniş anlamda emeği yücelten bir söylemle sersemletilsek de Bauman’ın yerinde tespitiyle “devlet ile piyasa arasındaki işbirliği kapitalizmde bir kuraldır, çatışmaysa istisna. Genelde devletin politikaları, ister “diktatoryel” ister “demokratik” nitelikte olsun, piyasaların çıkarına karşı değil, onların menfaatine olacak şekilde yorumlayıp hayata geçirilir.” Dolayısıyla “çalışma” alanının hukuki düzenlenişi, çalışanların mali ve özlük haklarının belirlenmesi; kaynakların bölüşüm sürecindeki etkin pozisyonu dikkate alındığında devletin nerede, nasıl, kimden yana durduğunu zaten serahaten açık ediyor. Ayrıca genel ekonomi yönetimi, siyasal katılım imkânları, hak ve özgürlüklere duyarlılık gibi hususlarda söz konusu duruşun mahiyetini izhar eden hususlar. Ülkenin ve ekonominin gerçekleri gibi “nesnel-nötr” görünümlü atıflar da büyük oranda gerçekliğe değil mevcut olan içerisindeki tavır alışa göndermede bulunurlar. Dolayısıyla memur maaşlarının yüzde 3+3 oranında artacağı 2021 yılında asgari ücretin ne olacağı TÜİK vs. gibi kurumlardan gelen teknik rakamlardan çıkarılacak aritmetik bir çıkarım değil devletin, iş veren temsilcilerinin ve çalışanların pazarlık güçlerinin, tercihlerinin bir sonucu olarak gerçekleşecektir. Açıklanacak sonuç kaçınılmaz bir matematiksel işlem değil sosyal, sınıfsal, siyasal tercihlerin/güçlerin bu tercihleri/güçleri ile orantılı olacak şekilde yansıması olacaktır. Asgari ücret “geçim ücreti” değil elbette. Ancak ülkemizde çalışan nüfusun yüzde 50’ye yakını geçimini asgari ücret ile sağlıyor. Avrupa’da bu oranları çalışanlarının çok büyük bir ksımının asgari ücretle çalıştığı dikkate alındığında fiili olarak asgari ücretle çalışanların nasıl bir ekonomik dolayısıyla sosyal, sınıfsal, politik hayata maruz bırakıldıklarını görebiliyoruz. Önceki yılın enflasyon rakamlarına, Orta Vadeli Program’ın enflasyon tahminine bakmak üzerinden seyreden süreci milyonlarca insanın zorlu yaşam koşullarına bağlamak, süreci yönetmeye dönük işleyen kamu politikasını insanların insanca yaşam haklarını gözetecek bir iradeye, tercihe dönüştürmek günümüz dünyasının temel önceliklerinden birisidir. İktidar ile siyaset arasında mesafenin açıldığı; iktidarın sorumsuz siyasetin ise iktidarsız hale geldiği küresel dünyada tercihi, iradeyi, mücadeleyi nereye teksif etmemiz gerektiği açık.

* * *

İkinci husus çalışanların durumu. Çalışanların ve ekonominin gerçek durumunu ölçen araçlara (enflasyon oranı vs.) dönük müdahalelerin istiatistiki verileri keyfileştirdiği genel kabul gören bir tespit. Bu tür müdahaleler neticesinde kağıt üstünde hem daha zengin görünebiliyorsunuz hem de şu an tespit komisyonunun yürüttüğü çalışmalarda olduğu üzere önümüzdeki yıla ilişkin alacağınız miktarı düşüren bir etkiye neden oluyor. Yani çalışanlar bu tür müdahaleler nedeniyle iki açıdan zararlı çıkıyorlar. Birincisi gerçek kayıpları dikkate alınmıyor, ikincisi de gerçek kayıpları manipüle edildiği için bu kayıpları en azından belirli düzeyde giderecek adımlardan da mahrum kalıyorlar. Dolayısıyla enflasyon oranında bir atışın fiili olarak hiç bir zam alamamak anlamına geldiği noktada, hesaplama sistematiğindeki değişikler nedeniyle bırakın iyileşme almayı önceki yılın bile çok altında bir rakama mahkum edilmiş oluyorsunuz. Mutfak enflasyonu yüzde 40’ları geçti. Türk lirası dolar karşısında sürekli değer kaybederken maaşlar eridi, alım gücü düştü. 2020 yılının birinci döneminde önceki yılla karşılaştırıldığında elektrik yüzde 32,3 doğalgaz 34,7 zamlandı. Halbu iken 2020 yılına ilişkin enflasyon rakamları yüzde 12-13 aralığında konuşuluyor. Enflasyon rakamları böyleyken 2020 yılında vergilerde yüzde 21.4 artışa gidildi. Korona virüs salgını nedeniyle küresel ölçekte devletlerin vergi indirimlerine gittiği bir süreçte üstelik.

* * *

Üçüncüsü, yukarıda kısmen değinildiği gibi, çalışma ve karşılığında alınan ücret salt ekonomik bir rakamı yansıtmıyor. Bu rakam üzerinden milyonlarca çalışana ve ailelerine bir yaşam standardı, marjları belli olan siyasal, sınıfsal, sosyal bir ilişki biçimi, bir hayat tarzı tayin ediliyor. Dolayısıyla toplumsal hayatımızın niteliğini doğrudan etki eden, milyonlarca insanın hayatını ve kaderini şekillendiren bir faaliyete ilişkin rakamların, istatistiklerin soğuk ve manipülatif penceresinden bakmak yerine insanların hak ve hukukunu, izzet ve onurlarını gözeten bir sorumluluk bilinciyle yaklaşmak durumundayız. Devletin “sosyal” olma iddiası da ayrıca ancak bu tarz duyarlılıklar ve güvenceler oluşturduğunda anlamlıdır. 

Asgari ücret adı üstünde çalışma için en alt limiti belirler ancak hem ülkemizde hem de dünya genelinde maalesef asgari ücret temel geçim ücretidir. Ekonomideki vaziyet, çalışanların kayıplı hallerinden yaşadıkları kayıplar, bu kayıpların oluşturduğu ‘karakter aşınması’ gibi hususlar günümüz dünyasının asli toplumsal sözleşmesi ve temel vatandaşlık yükümlülüğü görülen bir alana ilişkin dikkat etme ve duyarlılık gösterme çağrılarıdır. “İnsanı yaşat ki, devlet yaşasın!” ikazı soyut bir ahlaki ilkeyi değil sosyal, siyasal, ekonomik düzenlemeler gerektiren pratiği, bu pratik yönünde kararlı bir mücadeleyi gerektiriyor.

The post Özgür Eğitim-Sen Genel Başkanı Abdulbaki Değer’den Asgari Ücret Değerlendirmesi appeared first on Özgür Eğitim-Sen.