Cumhuriyet’in ilk yıllarında Ankara Sultanisi’nin müdürü Sakallı Celâl. Dönemin Milli Eğitim Bakanı da Galatasaray Lisesi’nden arkadaşı Hamdullah Suphi Tanrıöver. Cumhuriyet’in erken dönemleri, büyük kadro sıkıntısı var. Rivayete göre bu nedenle Maarif Vekili Hamdullah Suphi imzalı bir mektupla Celâl Bey’den liseden mezun olacak öğrencilerin bitirme sınavlarında fazlaca titiz davranılmaması istenir. Sakallı Celâl bu emri “Ankara Sultanisi boyacı küpü değildir!” şeklinde yanıtlayarak reddeder ve görevinden de istifa eder. Hamdullah Suphi bizzat ihtiyacı anlatır, arkadaşlıklarının hatırına istifasını geri almasını ister. Sakallı Celal’in cevabı ibretliktir: “Bak Hamdullah, Meşrutiyet ilan ettik olmadı, Cumhuriyet’i getirdik yine olmadı, bir de ciddiyeti denesek, ne dersin?”

YÖK, üniversiteye girişte TYT ve AYT baraj puanı uygulamasının kaldırıldığını, TYT sınav süresinin uzatıldığını ve özel yetenek sınavıyla öğrenci alan programlara giriş koşullarının da üniversitelere bırakıldığını açıkladı. YÖK Başkanının “Üniversite giriş sistemini iyileştirecek ve adayların üzerinde baskıyı azaltacak düzenlemeler” şeklinde paylaştığı kararların yükseköğretimin gerçekliğiyle ilintili olmadığı açık. 2018 yılında YÖK tarafından kamuoyuyla paylaşılan ve halen internet sitesinde bulunan “Yükseköğretim Politikalarında Yeni YÖK” başlıklı metnin “Eğitim-Öğretimde Kaliteli Hedefli Kararlar” başlığı altında şu ifadelere yer veriliyor: “Yükseköğretime Giriş Sisteminde Baraj Puanının Yükseltilmesi. Bilindiği gibi yükseköğretime giriş puanları 2009 tarihinden sonra üç defa düşürülmüştür. Bu uygulama, girdi esaslı bir olumsuzluk oluşturuyor ve eğitimin kalitesini olumsuz yönde etkiliyordu. Baraj puanının yükseltilmesi, girdi esaslı bir iyileştirme olup yükseköğretim süreçlerinde kalitenin yükseltilmesi adına önemli bir adımdır.” 2018 ile 2022 yıllarında aynı konuyla ilgili alınan taban tabana zıt iki kararı paranteze alarak yükseköğretime ilişkin mevcut gerçekliğimize ve açıklanan kararların bu gerçeklik içerisindeki yerine bakalım.

2020-2021 öğretim yılı verilerine göre yükseköğretimdeki toplam öğrenci sayısı 8 milyon 240 bin 997’dir. Bu öğrencilerin 3 milyon 114 bin 623’ü ön lisans, 4 milyon 676 bin 657’si lisans, 449 bin 719’u ise lisansüstü düzeydedir. Vakıf yükseköğretim kurumlarında 645 bin 79, açık öğretimde 4 milyon 359 bin 34, devlet yüz yüze eğitiminde ise 3 milyon 236 bin 884 öğrenci bulunmaktadır. 2021-2022 öğretim yılında da iki ek yerleştirmeye ve bu yerleştirmelerde baraj puanlarının düşürülmesine rağmen önemli oranda kontenjanların boş kaldığını biliyoruz. Nitekim YÖK’ün yeni kararı bu yüzden yükseköğretimdeki mevcut kapasitenin tam kullanımına yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak kamuoyunda haklı olarak tartışıldığı üzere yükseköğretim sistemimizde problem atıl vaziyetteki kapasiteyle sınırlı değil. Daha da önemlisi mevcut kontenjanların tam olarak dolmamasından ziyade hangi stratejik akılla bu kadar yaygınlaştırıldığı anlaşılamıyor. Malum olduğu üzere modern eğitimin yaygınlaşmasının motivasyonlarından birisi de tüm hümanist sunuma karşın politik olanın sosyal-ekonomik bir manipülasyon teşebbüsüdür. Bu politik örtmece şüphesiz makul bir çözüm stratesiji kabul edilemez. Belirli bir nüfusun, karşılığı olmayan sahte vaatlerle problemsiz şekilde oyalandırıldığı bir platforma dönüştürülüyor yükseköğretim.

Bulunması neredeyse deveye hendek atlatmak kadar zor ve ayrıca anlaşılması hiyeroglifleri çözmek kadar güç olan resmi veriler Türkiye’de her üç mezundan birisinin istihdam edilemediğini söylüyor. Çok önemli bir diğer husus ise istihdam edilenlerin kendi alanlarında istihdam edilme oranlarıdır. İstihdam ettiğimiz mezunlarımızın kaçta kaçını mezun oldukları alanda istihdam ediyoruz, belli değil. Dolayısıyla mevcut planlamamız zaten ihtiyacımızın çok üzerinde bir mezun verirken daha fazla insanı sisteme dahil etmek için iyi kötü planlama göstergesi sayılan barajların kaldırılmasını izah etmek mümkün mü? Eurostat’ın 2018 verilerine göre 34 Avrupa ülkesi içinde Türkiye, yükseköğretimden mezun olup üç yıl içinde iş bulma oranı (mezunların %36’sı iş bulamıyor) bakımından 32. sırada. Yukarıda değinildiği üzere istihdam edilememe kadar önemli olan bir konu da “nitelik uyumsuzluğudur”. İşgücü piyasasındaki bireylerin yapmakta oldukları işlerle uyumlu olmayan eğitim düzeylerine işaret eden ve uyumsuz eşleşme olarak nitelenen “nitellik uyumsuzluğu” ve 2018’den bu yana mezuniyet-istaihdam göstergelerimizin daha da kötüleştiği dikkate alındığında alınan kararın izaha muhtaçlığı bir kat daha artıyor.

Eğitimin tüm kademelerinde olduğu gibi yükseköğretimde de temel problemin rasyonel planlama ve nitelik problemi olduğu malum. “3. ve 4. düzey beceri seviyesi” gerektiren mesleklere yönelik nitelikli işgücünün yetiştirilmesi için var olan yükseköğretimi zorunlu eğitimin basit bir uzantısına dönüştürmek hem yükseköğretimi içeriksizleştirmek, anlamsızlaştırmak hem de zaten istihdamla bağı kopmuş diplomayı iyice değersizleştirmek demektir. Ülkenin en dinamik nüfusunun karşılığı olmayan bir planlamayla yükseköğretime yönlendirilmesi bu ülkenin ve gençlerin geleceğinin karartılmasıdır. Türkiyenin en büyük sermayesi devlet eliyle atıl hale getirilmektedir. Adaylar üzerindeki baskıyı(!) azaltma gerekçesiyle diplomayı adeta istemek dışında karşılığı olmayan bir şeye dönüştürmek yükseköğretimi ve diplomayı değersizleştirmek, niteliksizleştirmek, itibarsızlaştırmaktır. Aşırı yaygınlık ve kitlesellik, eşitlik ve demokratiklik şeklinde popülist bir söylenceyle servis edilse de yükseköğretimdeki bu yönelim niteliksizliği standarda dönüştürüyor. Yükseköğretimde bu tarz bir kitleselliği, yaygınlığı gözetmenin ne mantığı ne de gereği var. Adeta yükseköğretime yerleşme talebine eşit bir arzda bulunma şeklindeki siyaset, yukarıda da değinildiği gibi, uzun erimli bir perspektif içinde doğrudan eğitimi ve yükseköğretimi gözetmek yerine popülist bir yaklaşıma, istihdam üzerindeki baskıyı ötelemeye, ülkeye ilişkin fotğrafı bir takım istatistiklerle başka türlü yansıtmaya yarayabilir. Yükseköğretimin bir tür yerel ekonomiyi canlandıran Demirel’in ifadesiyle “bacasız fabrika” olarak değerlendirilmesi malesef mevzuyu kavrayışımızdaki çarpıklığın en müşahhas göstergesidir. Ehem mühim sıralaması yitirildiğinde ne tür bir savrulma yaşayacağımızı kestirmek gittikçe güç bir hal alıyor.

YÖK’ün bu açıklamasıyla 2,5 milyon dolayındaki aday arasından puanı hesaplananların tümü artık üniversite tercihi yapabilir hale geldi. 2021 yılında sınavı geçerli 2 milyon 416 bin 748 adaydan 789 bin 748 aday 150 puan barajını, 1 milyon 285 bin 525’i ise 180 puan barajını aşamamıştı. Dolayısıyla YÖK Başkanının “üniversiteye giriş sistemini iyileştirecek” şeklinde gerekçelendirdiği kararın (ki bu karar sadece sınava girmeyi ve herhangi bir puan almayı şart koşuyor) eğitimle, eğitimin niteliğiyle, yükseköğretimin iyileştirilmesiyle ve adaylar üzerindeki baskının azaltılmasıyla ilintili olmadığı açık.

Malesef öğrenciler, eğitim söz konusu olduğunda stresin, baskının hümanist bir edayla gerekçeye dönüştürüldüğü çarpık, sorumsuz bir kamusal dil ile karşı karşıya bırakılıyoruz. Adaylar üzerindeki stres ve baskı, anlamlı bir şekilde yönetilmediği, yönlendirilmediği için probleme dönüşür. Stresin ve baskının anlamlı bir başarı için gerekli olduğu da pekala söylenebilir. Baskının ve stresin laf ola beri gele kabilinden meşrulaştırıcı bir gerekçeye dönüştürülmesi malesef daha önce TEOG’un değiştirilmesi sürecinde gördüğümüz üzere eğitim politikalarımızın makuliyetten, meşruiyetten kopmasıyla ilintilidir.

Doğası gereği eleme/sıralama sınavı olan YKS’ye ilişkin YÖK’ün açıkladığı karar başkanının sosyal medya sunumundaki ifadeleri dışında bir gerekçeye dayandırılmadığı için kararı tartışanlar açısından da sevimsiz bir durum yaratıyor. Ortada bir karar var ancak bu karar yaklaşık dört yıl önce özgüvenle ifade edilen kararın tam aksini dile getiriyor olsa da bir gerekçeye, okumaya, analize dayandırılmamış. İlkesel açıdan kabul edilmesi mümkün olmayan karar ayrıca pratik/pragmatik açıdan da izaha muhtaç. Türkiye’nin en temel güç unsuru olarak kabul edilen genç nüfus maalesef bu yaklaşımla çaresiz, huzursuz, doyumsuz hale getirilerek probleme dönüştürülüyor. Mevcut kapasitenin kullanılamadığı atıl kaldığı hatta doktorluk mesleğinde gördüğümüz üzere ülkeye olan aidiyetlerini, inançlarını vs. yitirerek geleceklerini başka yerlerde gören bunca gencin olduğu bir noktada süreci çarpan etkisiyle büyütecek uygulamalara neden yol verilir? Şerif Mardin Osmanlıda modern eğitimin yaygınlaşması ile ilgili analizinde bu eğitimin bireyleri ihtiraslı ve talepkâr kıldığını yetkinlikle tespit etmişti. İçinden geçtiğimiz dönemin kendi hususiyetleri zaten belirli düzeyde yaygınlaşmış yükseköğretim sisteminin, diplomaların Bauman’ın ifadesiyle “toplumda eğitim yoluyla yükselme, yıllarca insani koşullar ve beklentilerdeki çıplak, açık saçık eşitsizlikleri kapatan bir incir yaprağı” olma durumlarını zaten afişe ediyor. Bu anlatının çözüldüğü bir tarihsel eşikte YÖK’ün kararı ve kararın sunumu en hafif ifadeyle ciddiyetle bağdaşmıyor. Apaçık, konuşulması bile ülkeye, topluma seviye yitirecek yanlışları konuşmanın, konuşmaya mecbur bırakılmanın ve daha da kötüsü bunları uygulamaya koymanın gereği var mı? Bu nasıl bir akıl tutulması, nasıl bir mantık-muhakeme yitimidir? Sakallı Celâl “Ankara Sultanisi boyacı küpü değildir!” demişti ancak yükseköğretim sistemimiz YÖK eliyle boyacı küpüne dönüştürülmüş durumda. İlkokula adımını atanın elini kolunu sallayarak üniversiteden mezun olabileceği bir otoban hüviyetinde eğitim sistemimiz bırakın Türkiye’nin gücü olmayı bu tür yanlış kararlarla Türkiye’yi güçsüz bırakan, Türkiye’nin gücünü emen büyük bir sorun alanına dönüşüyor.

Abdulbaki Değer / Özgür Eğitim-Sen Başkanı

The post YÖK, Ciddiyet ve Eğitimde Derinleşen Buhran appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

Fikir Coğrafyası YouTube kanalında Abdulbaki Değer ve Ali Aydın’ın hazırladığı 15 günde bir yayınlanan ve ağırlıklı olarak eğitimin konu edildiği A4’te, bu hafta sosyal bilimci Prof.Dr. Besim Dellaloğlu konuktu.

Program boyunca eğitim, kültür ve modernleşme gibi kendisini kuşatan 2 büyük başlık içinde analiz edildi.

Programda kültür ve modernleşmeden kültür savaşlarına, kamusallıktan sivilliğe, özerkliğe ve üniversiteye uzanan bir hat içinde Besim Dellaloğlu’nun analiz çerçevesine bağlı kalarak eğitimi tartışıldı.

The post Besim Dellaloğlu: Türkiye’de eğitim sistemi ne kadar haysiyet üretiyor? appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

Daha önce de değişik vesilelerle eğitim-kültür alanında başarısız olduklarını belirten Erdoğan’ın açıklamalarından ne anlamamız gerekiyor? Başarısızlık nasıl tespit edildi? Başarısızlığın sebepleri nedir? Müsebbipleri kim? Başarılı olma beklentisi gerçekçi mi? Başarılı olmak ne demek? gibi sorular üzerinden Ali Aydın ve Abdulbaki Değer Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarını bu hafta A4’te yorumladılar.

Yayın Linki: https://www.youtube.com/watch?v=dQqBO8LZhjU

The post Cumhurbaşkanı Niçin “Eğitimde Başarısızız” Diyor? appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

AK Parti’nin iktidara geliş koşullarını, ülkenin hangi badirelerden geçtiğini hatırlıyoruz. Askeri vesayeti, asker-sivil dengesizliğini, siyasal sistemin tekçi-dışlayıcı yapısını biliyoruz. ‘Resmi bir hakikat’ rejiminin muhafazası ve müdafaası için hedef ve stratejinin ‘zinde güçler’ eliyle çizildiği, ‘toplumsal-siyasal mühendisliğe’ bürokrasinin, STK’ların, akademinin, yargının, büyük sermayenin gönüllü katılıp ‘demokrasiye balans ayarı’nın yapıldığı o ‘post-modern darbe’ koşulları da hafızalarda canlı. Yargı mensuplarının askerlerce brife edildiği, YÖK üzerinden üniversitelerin ‘kışla’ya dönüştüğü o karanlık günler! Basının tetikçiliğe, yargının infaz aracına, akademinin devletin ideolojik aygıtına soyunduğu koşulları ülkemizin cendereye alındığı 1990’lara özgü, siyasi tarihimizin talihsiz ‘bir yol kazası’, anlık ‘bir hedef sapması’ olarak göremeyiz. Tersine ‘hak ve özgürlüklere duyarlılık’ yerine sistemimizin doğasında mündemiç olan ‘kayırmacı’ nitelik daha önceleri olduğu gibi ihtiyaç hâsıl olduğunda yeniden kendisini göstermişti. O yüzden karşı karşıya olduğumuz ve mutlak surette görmemiz gereken şey Cumhuriyet’in başında karar verilen bir ‘istisna hali’nin sürekliliğinin bu tarz ‘sıkışma anlarında’ yeniden teyid edilmesi gerçeğidir. 

Cumhuriyet’in kuruluş döneminde temelleri atılan ve 28 Şubat’ın kasvetli günlerinde kodifikasyonunu izaha muhtaç bırakmayacak şekilde izhar eden bir yapıyı dönüştürme vaadi ile iktidara gelen Ak Parti, verdiği mücadelenin nasıl çetin bir mücadele olduğunu yeterince fark edemiyor. Sistem içi pozisyon değişiminin ‘yapısal dönüşüm gerçekleşti’    anlamına gelmeyeceği gerçeğini de gereği gibi hesap edemiyor. Aksi taktirde kendi başına bir ‘istisna hali’ne veya bir ‘olağanüstü hal’e gönderme yapan iş ve işlemlerin kendi döneminde hayat bulmasına ön açmaz, bu kadar sıradanlaşmasına yol veren bir iklime zemin hazırlamazdı.   

Tüm bu tahkimatı geçen gün basına gündelik hayatımızın olağan bir rutini gibi yansıyan ‘Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı Dr. Hakan Fidan, “Bölgesel Güvenlik Değerlendirmesi” konulu konferans vermek üzere YÖK’te akademisyenlerle bir araya geldi’ haberi için yaptım. Habere göre YÖK’ün nezaretinde gerçekleşen konferansa YÖK Üyeleri, ÖSYM Başkanı, Türkiye’deki bütün üniversitelerin rektörleri ile üniversitelerdeki siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler alanındaki yöneticiler ve akademisyenler katıldı. Benzer şekilde geçenlerde yine YÖK’ün üniversitelere, gündemde tartışılan toplumsal cinsiyet mevzusu ile ilgili yazı gönderdiği ve akademyanın konuya ‘resmi bakış’ın ne olması gerektiğine ilişkin ‘yasal’ hatırlatmayı yaptığı anlamına gelen haberi yer almıştı basında. 

Bu iki haber içeriklerinden bağımsız ele alındıklarında bile bir ‘gösterge’ olarak mevcut durumumuzun iç açıcı olmayan halini belirtiyor. Habere konu durumlar bizatihi varlıklarıyla devlet-toplum ilişkimizin netameli doğasının yürürlükte olduğunu, yapısal bir dönüşüm geçirmediğini gösteriyor. YÖK’ün MİT Başkanı’nı konuşturması veya kamuoyunda kriminal bir şekilde tartışılan toplumsal cinsiyet konusundaki ‘resmi pozisyon’ hatırlatması söz konusu sistemik sürekliliğin teyididir. Dolayısıyla paradigmanın hatırlanması, konunun ve perspektifin belirlenmesi gibi sevimsiz hadiseler, ilgili kurumu veya şahısları ilgilendiren lokal hadiseler değil sistemin doğasını ve işleyişini gözler önüne seren acı gerçeklerdir. Şüphesiz bu acı gerçeklerin bu sıradanlıkta basında yer bulması ve kamuoyunca da aynı rahatlıkla karşılanması hem iklimin mümbitliğini hem de işin yapısallığını ve yaygınlığını gösteriyor.  

Türkiye’de mevzunun düzenek olduğunu, yapısal ilişki ağı olduğunu bunu yapıbozuma uğratmadığımızda aktör değişimi üzerinden verilen mücadelenin yanıltıcı olduğunu ve sistemin inancı, ideolojisi ve aidiyetleri bambaşka olan aktörlere aynı pratiği yaptırmakta hiç zorlanmayacağını deneyimledik, deneyimliyoruz. Bunu görmezden gelerek hak ve özgürlüklere duyarsız bir sistemik yapıyı ‘at sahibine göre kişner’ mantığı içerisinde bireysel maharete veya zaafiyete oturtan bir yaklaşımla; ancak değiştirmek için mücadele verdiğimiz yapıya kan pompalayabiliriz. 

28 Şubat döneminde hukukçuların askerler marifetiyle brife edilmesine benzer şekilde üniversite rektörlerinin MİT Müsteşarının sunumuna YÖK nezaretinde alınması ibretliktir. Türkiye’de sistemin işleyişi açısından problem teşkil edici olduğu gibi bu durum aynı zamanda akademik özgürlükler açısından da vahimdir. Yukarıda da belirtildiği gibi bu görüntü salt gerçekleşmesi itibariyle değil çağrışımları ile, nasıl algılandığı ile problemlidir. Ülkemizde üniversitenin bir kimlik-kişilik kazanamayışında şüphesiz iktidar ile kurulan bu ilişkinin önemli olduğu açık. Ancak bu çarpık ilişkiye bir itirazın üniversiteden-akademisyenlerden gelmiyor oluşu da ibretliktir. 

Bu düzeneğin devlete ve topluma katkı sunamayacağı açıktır. Milli mücadelenin ilk yıllarında Eskişehir’de çıkan bir gazete hükümeti tenkit ediyor. O zaman Ankara’da hükümetin organı halinde çıkan bir gazete bu tenkide şiddetle tepki gösteriyor: “Biz inkılâp yapıyoruz, tenkidin sırası değil?” O günlerde Hüseyin Avni (Ulaş) Meclis kürsüsünden şunları haykırıyor: “Bize dalkavuk değil, bizi tenkit eden lâzım.” Sıra dışı koşulları gerekçe göstererek meşruiyet sınırlarını gereksinimlerine göre oynatan reelpolitik yerine Hüseyin Avni gibi ilkeyi/usulü muhafaza eden duruşa ihtiyacımız var. ‘Memlekette siyasî, içtimaî büyük inkılâplar oldu, Darülfünun bunlara karşı bitaraf müşahit kaldı..’ eleştirileri ile Darülfünun’u, iktidarın taleplerini meşrulaştırmadığı gerekçesi ile kapatıp hocalarını kapı dışarı eden Reşit Galip’i hatırlatan çürütücü uygulamalara değil.   

Üniversiteyi itiraz etmemek, farklı düşünmemek, hoşa gitmeyen konuları çalışmamak veya her konuyu hoşa gidecek tarzda çalışmak şeklinde konumlandırmak mümkün mü? Böyle bir yerin evrene, evrensele açılması beklenen üniversiteyle bir olması beklenir mi? Böyle bir iklimi, böyle bir konumlandırmayı, böyle bir vasatı behemehâl reddetmeliyiz. Bu tarz iş ve işlemlerden özenle kaçınmak zaruridir. Üniversitelerimizde görüş farklılıklarının, konulara farklı yaklaşımın ve çözümlerin olması bir zafiyet-ihanet olarak değil zenginlik ve alternatif çeşitliliği olarak görülmelidir. Egemen politikanın test edilmesine dönük anlamlı bir öz kritik olarak görülmelidir. Görüş, düşünce, yaklaşım, çözüm farklılıklarını özenle korumak ülkemiz için varoluşsal bir görevdir. Son dönemlerin popüler ifadesiyle beka meselesidir. Bunu engelleyecek her türlü girişim Türkiye’yi dünün işlevsiz pratiğine mahkûm etmektir. O yüzden düşünce ve ifade özgürlüğü gibi temel bir hakkın yanında üniversitenin özerkliğini özellikle de akademik özerkliği/özgürlüğü doğrudan veya dolaylı ihlal edici bu tarz uygulamalara karşı dikkatli olmamız zaruridir. Akademinin görevi verilmiş bir hükme şerh yazmak, onu gerekçelendirmek olmaz. Üniversite devletin endoktrinasyon merkezi olarak konumlandırılamaz. Bu açıdan meselenin  ‘iyi niyet’ ve ‘doğru aktör’ meselesi değil ‘doğru yapı’ ve ‘doğru ilişki’ meselesi olduğunu ve buna odaklanmadığımız sürece yıllarca ‘YÖK’ hayır!’ sloganları atan bir geleneğin YÖK’e, YÖK zihniyetine alan açtığını görmekten kurtulamayız. ‘Ey Hüseyin! Gönlümüz senden yana ama kılıçlarımız sana karşı!’ diyen Kufelilere benziyor durumumuz. 

Özgür Eğitim-Sen Genel Başkanı

Abdulbaki Değer

KARAR / 09.03.2019

The post YÖK üniversitenin özerkliği appeared first on Özgür Eğitim-Sen.