Sayıştay’ın MEB raporunda ele alınan önemli konulardan biri “FATİH Projesi Altyapı Yatırım Harcamaları Arasında Uyumsuzluk Bulunması” başlığını taşıyor. FATİH projesi, Avrupa’nın gelişmiş ülkelerinin, eğitimde dijitalleşmenin sonuçları konusunda emin olmadıkları için girmeye cesaret edemedikleri fakat bizim gözü kara bir şekilde çok büyük bir bütçeyle giriştiğimiz dev bir projeydi. Raporda, fiilen çökmüş bulunan FATİH projesinin başarısızlığını teyit eden veriler sunuluyor.

Projenin altyapı yatırımları; etkileşimli akıllı tahta, ağ alt yapısı kurulumu ve geniş bant internet erişimi olmak üzere üç temel bileşenden oluşmaktaydı. Bu kapsamda farklı tarihlerde yapılan ihaleler sonucunda 432 bin etkileşimli tahta alımı yapılmış, yaklaşık 15 bin okula VPN erişimi için ağ alt yapısı kurulmuş, 13 bin civarında okula da geniş bant internet erişimi bağlantısı sağlanmış. Ancak yatırımın kullanımı için mutlak bir zorunluluk olan üç bileşenin de birlikte bulunması hususuna yeterli özeni gösterilmediği için ağ alt yapısı kurulan okulların %9,9’unda etkileşimli tahta bulunmadığı, etkileşimli tahta bulunan okulların %30,6’sında ağ altyapısı bulunmadığı tespit edilmiş. Yani 7557 okulda üç bileşenden bazılarının bulunmaması nedeniyle donanım ve altyapı etkin kullanılamadığı gibi harcanan onca kaynak da atıl duruma düşmüş.

“Eğitim Yapılarını Projelendirme Sürecinde Sorunlar Yaşanması” başlığında da çarpıcı veriler göze çarpıyor. Bakanlığa bağlı okul veya diğer yapılara dair yasal düzenlemeler, yapılan tüm projelerin Bakanlık onayı alındıktan sonra uygulanmasını zorunlu kılıyor. Ancak uygulamada ne bakanlık genelgelerine uyulduğu ne de bakanlık onayına gerek duyulduğu görülüyor. Mesela bir ilde 2017-2019 arasında yapılan 315 projeden sadece 13’ü, başka bir ilde ise 70 projeden sadece 1 tanesi onay için bakanlığa gönderilmiş. İnşa edilen eğitim yapılarının tasarım standartlarına uygun olmadığı, örneğin bir ilde kat yüksekliğine uygun olmayan inşası devam eden 120 adet proje olduğu belirtiliyor, ki bunların tekrar projeye uygun hale getirilmesi ekstra ciddi maliyet artışı anlamına geliyor.

Sayıştay, raporun en çarpıcı maddelerinden biri olan “İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Kadrolarına Gerekli Koşulları Sağlamayan Kişilerin Atanması” başlığında; ilçe milli eğitim müdürü atamaları üzerinden, eğitim bürokrasisi içindeki usul kaide tanımayan, mevzuata aykırı işlem yapmaktan sakınmayan, kendini denetimden azade gören, pervasız ve cüretkâr yapılanmaların varlığına dikkat çekiyor. “MEB Personelinin Görevde Yükselme, Ünvan Değişikliği ve Yer Değiştirme Suretiyle Ataması Hakkında Yönetmelik” e göre; ilçe milli eğitim müdürü kadrosuna, yazılı sınav sonucuna göre şube müdürü kadrolarına atanarak en az iki yıl şube müdürü olarak görev yapmış olanlar arasından atama yapılması gerektiği açıkça belirtilmesine rağmen, yapılan atamaların yüzde 70’inde buna riayet edilmediği yani MEB’in kendi koyduğu kuralı ihlal ederek usulsuz atama yaptığını belirtiliyor. 2018-2019 yıllarında ilçe milli eğitim müdürlüğü kadrosuna aslen atanan ve halen görevde bulunan 127 personelden sadece 38’inin (%30’unun) bahse konu kadroya atanabilmek için gerekli şartları taşıdığı tespit edilmiş. Geriye kalan 89 personel keyfi biçimde sınava girmeyen ve iki yıl şube müdürlüğü yapmamış olanlardan seçilmiş, yani hukuka aykırı yollardan yapılan atamalarla objektiflik, adalet ve eşitlik ortadan kaldırılmış, kariyer ve liyakat temel ilkeleri suikaste tabi tutulmuş. Konuyla ilgili Özgür Eğitim-Sen’in defalarca suçüstü yakalayıp gündeme getirdiği hukuksuzluğun devamına ise raporda şu cümlelerle dikkat çekiliyor: “Yapılan atamaların genellikle yargı sürecinde iptal edildiği, mahkeme kararı ile göreve iade edilen önceki ilçe müdürünün zaman içerisinde yeniden görevden alınması ve yine şartları taşımayan bir kişinin atanması gibi durumların sürekli tekrarlandığı bazı ilçelerde bu etkiler çok daha bariz görülmekte; idarenin yasallığı ilkesine aykırı düşen bu uygulama eğitim sisteminin verimli, etkin ve sürdürülebilir yönetimini de güçleştirmektedir.”

Rapor son bulgu olarak “Ödenek üstü harcama yapılması” başlığında, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunundaki “Kamu idareleri, bütçelerinde yer alan ödeneklerin üzerinde harcama yapamaz” hükmüne rağmen MEB tarafından 2019 mali yılında toplam 33.717.663.952 TL ödenek üstü harcama gerçekleştirildiği belirtiliyor.

Çok kötü yönetildiği raporun farklı bölümlerde de göze çarpan öğretmenevi ve akşam sanat okulları ile ilgili raporda, bu kurumların istihdam ettikleri personele dair mali yükümlülükleri yerine getirmemelerinden kaynaklı davaların yol açtığı mali yükün MEB bütçesinden karşılanması ele alınıyor. Önemli sayıda öğretmenevi, mali durumlarındaki yetersizlik, kıdem tazminatı karşılığını ayırmamaları, ayrılan tutarları ayrı banka hesaplarına aktarmayarak başka giderler için kullanmaları nedeniyle kıdem tazminatı ödeyemiyor. 4.214 işçinin istihdam edildiği Öğretmenevleri ve Akşam Sanat Okullarında 2019 yılı sonu itibariyle emeklilik ve işveren tarafından haksız fesih durumlarında ödenmesi gereken kıdem tazminatı toplam tutarı 50.000.000 TL’nin üzerinde olup bu kurumlar tarafından karşılık ayrılarak bankaya yatırılan tutar ise yaklaşık 32.000.000 TL imiş. Geri kalan 18 milyon TL Bakanlık bütçesinden ödenmiş.
Raporun döner sermaye işletmelerine dair bölümü, “Eğitim Kurumlarına Ait Döner Sermaye İşletmelerinin Kapasitelerini Etkin Kullanamaması” başlığını taşıyor. Bu işletmelerin büyük kısmının yıllardır hiçbir faaliyetinin olmadığı tespiti yapılıyor ve faaliyet yapmayan bu işletmelere müdür yardımcısı kadrosu açıldığı belirtilerek maddi ve beşeri kaynak israfına dikkat çekiliyor. Ayrıca bu işletmelerin faaliyetsiz olması yapılan makine, cihaz, taşıt gibi yatırımları da atıl hale getiriyor, israfın boyutları katlıyor.

Sayıştay’ın MEB raporunun orta yere serdiği gerçekler merkeziyetçi ve tekelci yapısıyla devasa büyüklükteki bir sistemin ne kadar kötü yönetildiğini gösteriyor. Çağın gerisinde kalmış bir eğitim sistemini 20. yüzyıl kafasıyla yönetmeye çalışıyor, hantal yapıyı kımıldatmaya çalışıyoruz. Olmuyor doğal olarak fakat olmadığını kabullenme erdemi de gösterilemiyor. Dolayısıyla gelişme ve ilerlemenin katalizörü olması gereken eğitim yanlış ellerde bütün sorunların anası haline gelmiş bulunuyor.

Sayıştay raporunda ele alınan sıkıntıların, sistemin yapısal arızalarından çok da bağımsız olmamakla birlikte genel anlamda işleyişle alakalı olduğunu görüyoruz. Bu anlamda bakıldığında da insan faktörü yani ehliyet ve liyakat meselesi devreye giriyor. Maalesef MEB’in bürokratik düzeneği denetim dışı odakların yatağı haline gelmiş bulunuyor ve bu da liyakat ve yetkinliğe sahip olmayan binlerce insanın yönetici makamında yer işgal ettiği anlamına geliyor.

Eğitim ve kültürde başarılı olamadık özeleştirilerini yapıyoruz fakat bir adım daha ileri giderek yirmi yıldır bu sistemi yürütemeyen mevki sahiplerinden bunun hesabını sormayı tercih etmiyoruz. Aksine üç dört bakan eskitmiş genel müdürleri vali veya rektör yapıyor, hesap vermesi gereken kişileri taltif ediyoruz.

Sayıştay raporlarında her yıl tablolarla, istatistiklerle işleyişteki sorunlar dile getirilir, çürümeye işaret edilir, kokuşma ifşa edilirken kol kırılır yen içinde kalır mantığını işleterek pisliği halının altına süpürüyoruz. Koca ülkenin beşeri sermayesini, maddi kaynaklarını, zamanını ve gelecek kuşaklarını sistem içinde örgütlenmiş çetelerin ve gücünü iktidara yakın olmaktan alan bir takım sivil toplum görünümlü yapılanmaların eline terk ederek heba ediyoruz. Umarız Sayıştay’ın bu yıl kamuoyunda ses getiren raporu bu gidişe son verme noktasında bir milat olur ve raporda dile getirilen hukuksuzlukların, usulsüzlüklerin, yolsuzlukların hesabını sorar, bunlara neden olan yapılanmaları ifşa ederiz. Aksi takdirde eğitim sistemi neden böyle diye dövünmeye bir yirmi yıl daha devam ederiz.

Bekir Birbiçer / Özgür Eğitim-Sen Yönetim Kurulu Üyesi

The post MEB’de Sayıştay Raporuna Yansıyan Devasa Enkaz-4 appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

Eylül ayında yayınlanan Sayıştay’ın 2019 yılı MEB raporunda yer alan bulgular, devasa büyüklükteki yapının ürkütücü boyutta kötü yönetildiğini ortaya koydu. Birçoğu sendikamızın açıklamalarında yer verdiğimiz, sık sık dikkat çektiğimiz gerçekler fakat hem raporlarda daha fazlasının yer alması hem de rapordaki bulguları devletin resmi bir denetleme organının tablolarla, istatistiki verilerle ortaya koyması gerçekleri daha çarpıcı kılıyor. Raporda ele alınan hangi başlığa bakılsa enkazın farklı bir yönü görülüyor, kötü yönetimin daha doğrusu yönetememenin dersi olarak okutulacak örneklerle karşılaşılıyor.

Rapordaki tespit edilen sorun alanları şu şekilde maddelendiriliyor:

1.Öğretmen Kadrolarının İhtiyaç Planlaması Çerçevesinde Eğitim Kurumlarına Dengeli Dağıtılmaması. 2. Zorunlu Çalışma Yükümlülüğünün Etkin Bir Biçimde Uygulanmaması.
3. Sözleşme İle Taahhüt Ettikleri Yerde Asgari Çalışma Sürelerini Tamamlamayan Sözleşmeli Öğretmenlerin Başka Yerlere Atanması ve Kadroya Geçirilmesi.
4.Taşımalı Eğitimde Planlamanın Sağlıklı Yapılmaması.
5. Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okullarına Bakım-Onarım, Donatım ve Demirbaş Harcamaları için Bakanlık Bütçesinden Ödenek Gönderilmesi.
6. Şirketler ile Yapılan Protokollerden Elde Edilen Gelirler ile Bu Gelirlerden Yapılan Harcamaların Bakanlık Bütçesine Dâhil Edilmemesi.
7. Destekleme ve Yetiştirme Kurslarının Temel Amacından Uzaklaşması ve Bu Kurslar İçin Ayrılan Kaynağın Sürekli Artması.
8. FATİH Projesi Altyapı Yatırım Harcamaları Arasında Uyumsuzluk Bulunması.
9. Eğitim Yapılarını Projelendirme Sürecinde Sorunlar Yaşanması.
10. Yapılan Yasal Düzenlemelere Rağmen Eğitim Tesis Alanlarının Bedelsiz Tahsisine İlişkin İmar Uygulamalarından Kaynaklı Sorunların Sona Erdirilememesi.
11. İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Kadrolarına Gerekli Koşulları Sağlamayan Kişilerin Atanması
12. Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Kesilen İdari Para Cezalarının Bakanlık Bütçesinden Ödenmesine Rağmen İlgililere Rücu Edilmemesi
13. Ödenek Üstü Harcama Yapılması

Facianın boyutlarının netlikle görülmesi açısından bu başlıkları kısa özetler şeklinde açımlayalım: Raporun ilk maddesi öğretmen kadrolarının, ihtiyaç planlaması doğru şekilde yapılamadığı için dengeli dağıtılmaması sonucu yetişmiş insan kaynağının ve mali kaynakların israf edilmesine dair.

MEB, 946.114’sı eğitim-öğretim hizmetleri sınıfında, geri kalanı da genel idare hizmetleri, yardımcı, teknik, sağlık ve avukatlık hizmetleri sınıflarında olmak üzere toplamda 1.027.885 personeli istihdam etmektedir. Bu personelin ezici bir ağırlığını oluşturan öğretmen kadrolarının dağılımında ciddi dengesizlikler ve planlama zafiyeti göze çarpıyor. Şöyle ki;

Yönetici ve öğretmen norm kadroları belirlenmiş olmakla birlikte uygulamada norma aykırı atamalar nedeniyle birçok kurumda öğretmen fazlalığı, buna karşın birçok kurumda da öğretmen açığı bulunuyor. Söz konusu açık ve fazla, yer değiştirme suretiyle yapılan atama, ilk atama, sözleşmeli öğretmenlik ve ders ücreti karşılığı öğretmenlik gibi yöntemlerle dengelenmeye çalışılsa da mevcut dengesizliklerin önemli boyutlara ulaştığı görülüyor. Söz konusu dengesizlik, bir taraftan ihtiyaç fazlası öğretmenler nedeniyle kısıtlı olan insan kaynağının etkin ve verimli kullanılamamasına, diğer taraftan öğretmen ihtiyacı karşılanamayan birçok yerleşim biriminde bireylere eğitime erişme hakkı ve eğitimde fırsat eşitliği gibi temel anayasal hakların yeterince sunulamamasına yol açıyor.

Aralık 2019 itibarıyla ülke genelinde net öğretmen ihtiyacı 93.235 iken kurum bazlı öğretmen ihtiyacı 138.393 olarak tespit edilmiş. Bunun ana nedeni sağlıklı bir biçimde planlama yapılmadığı için ihtiyacın doğru belirlenememiş olması ve norm kadrolarına uygun atamaların yapılmamış olmasıdır. İstanbul’da kurum bazlı öğretmen ihtiyacı 31.033 iken 28.172 kadronun atıl vaziyette beklemesi buna çarpıcı bir örnektir. Rapordaki tablolardan ülke geneli ve iller itibarıyla planlama sürecinde saha verilerinin analiz edilmediği ve atamaların bir plan dâhilinde yapılmadığı görülüyor.

Ülke genelinde büyük bir öğretmen ihtiyacı varken aynı zamanda hemen her alanda makul kabul edilemeyecek sayıda öğretmen fazlası bulunuyor. Türkiye genelinde net öğretmen ihtiyacı 93.235 iken 45.141 öğretmen norm fazlası durumundadır. Ankara’da norm fazlası 5.063 iken 31.033 öğretmen açığı olan İstanbul’da 2861 öğretmen norm fazlası durumunda. Aynı şekilde 4900 öğretmen ihtiyacı olan Şanlıurfa’da 1362 öğretmen norm fazlası. Bu durumda olan öğretmen sayısı İzmir’de 2279, Malatya’da ise 1356. Raporun en çarpıcı verilerli şunlar olsa gerek: Hakkâri, Kırşehir, Şırnak ve Tunceli illerinde mevcut kadrolu öğretmen sayısının yaklaşık olarak %20’si norm fazlası durumunda. Yani bu illerdeki her 5 öğretmenden 1’inin norm fazlası konumunda bulunuyor.

Meselenin asıl vahim boyutu norm fazlalarının branşlara dağılımında ortaya çıkıyor. Aynı ilçede hem fazla hem ihtiyaç bulunması, sürecin ne kadar sağlıksız işlediğini gösteriyor. İki ilçe üzerinden örnekleyelim: Ankara Altındağ’da İngilizce branşında 22 ihtiyaç var iken 19 öğretmen fazla durumda, matematikte 9 ihtiyaç 27 fazla, sınıf öğretmenliğinde 8 ihtiyaç 49 fazla, edebiyatta 6 ihtiyaç 25 fazla.
Çankaya’da sayılar daha ürkütücü. İngilizcede 10 öğretmen açığı varken 53 öğretmen norm fazlası. Matematikte 5 ihtiyaç 73 fazla, sınıf öğretmenliğinde 3 ihtiyaca karşılık 306 fazla, edebiyatta ise  3 ihtiyaca karşılık 97 öğretmen norm fazlası durumunda. Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 53’üncü maddesi ile norm kadro fazlası olarak belirlenen öğretmenlerin öncelikle görevli oldukları yerleşim yerindeki ya da ilçedeki eğitim kurumları olmak üzere il içinde alanlarında norm kadro açığı bulunan eğitim kurumlarına tercihleri de dikkate alınarak hizmet puanı üstünlüğüne göre atanacakları hüküm altına alınmışken bu yığılmaları akıl ve mantıkla izah etmek mümkün değil.

Bakanlık tarafından kadrolu öğretmenlerin ülke genelinde dengeli bir biçimde dağıtılamaması, norm kadro fazlası öğretmen sorununun aynı ilçede ve aynı alanda dahi çözülememesi, öğretmen ihtiyacının karşılanması amacıyla sözleşmeli ve ücretli öğretmen istihdamına gidilmesi beşeri kaynakların yanı sıra mali kaynakların da etkin kullanılmaması anlamına geliyor. Norm fazlası öğretmen maliyetine bakacak olursak kötü yönetimden kaynaklı olarak atıl durumda bulunan 45.141 kişinin yıllık brüt maaşının vatandaşa maliyetinin yaklaşık 3 milyar TL olduğunu görüyoruz.

Dengesizliğin en önemli nedenlerinden birinin Bakanlık tarafından sağlıklı bir planlama yapılmaması ve özellikle bazı merkezlerde ihtiyacın çok üzerinde öğretmen görevlendirilmesi olduğu açıktır. 5018 sayılı Kanun’un “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli olarak elde edilmesinden ve kullanılmasından sorumlu olduğu düzenlenmiştir. Fakat yukarıda belirtilen plansızlığı, kaynak israfını, uğratılan zararı üstlenmeye ve hesap vermeye niyetli kimse gözükmediği gibi kamuoyuna bakanlığın çok başarılı olduğu gibi bir imaj verilmekte, algılarla oynanmaktadır.

Bekir Birbiçer / Özgür Eğitim-Sen Yönetim Kurulu

The post MEB’de Sayıştay Raporuna Yansıyan Devasa Enkaz -1 appeared first on Özgür Eğitim-Sen.