Cumhuriyet’in ilk yıllarında Ankara Sultanisi’nin müdürü Sakallı Celâl. Dönemin Milli Eğitim Bakanı da Galatasaray Lisesi’nden arkadaşı Hamdullah Suphi Tanrıöver. Cumhuriyet’in erken dönemleri, büyük kadro sıkıntısı var. Rivayete göre bu nedenle Maarif Vekili Hamdullah Suphi imzalı bir mektupla Celâl Bey’den liseden mezun olacak öğrencilerin bitirme sınavlarında fazlaca titiz davranılmaması istenir. Sakallı Celâl bu emri “Ankara Sultanisi boyacı küpü değildir!” şeklinde yanıtlayarak reddeder ve görevinden de istifa eder. Hamdullah Suphi bizzat ihtiyacı anlatır, arkadaşlıklarının hatırına istifasını geri almasını ister. Sakallı Celal’in cevabı ibretliktir: “Bak Hamdullah, Meşrutiyet ilan ettik olmadı, Cumhuriyet’i getirdik yine olmadı, bir de ciddiyeti denesek, ne dersin?”

YÖK, üniversiteye girişte TYT ve AYT baraj puanı uygulamasının kaldırıldığını, TYT sınav süresinin uzatıldığını ve özel yetenek sınavıyla öğrenci alan programlara giriş koşullarının da üniversitelere bırakıldığını açıkladı. YÖK Başkanının “Üniversite giriş sistemini iyileştirecek ve adayların üzerinde baskıyı azaltacak düzenlemeler” şeklinde paylaştığı kararların yükseköğretimin gerçekliğiyle ilintili olmadığı açık. 2018 yılında YÖK tarafından kamuoyuyla paylaşılan ve halen internet sitesinde bulunan “Yükseköğretim Politikalarında Yeni YÖK” başlıklı metnin “Eğitim-Öğretimde Kaliteli Hedefli Kararlar” başlığı altında şu ifadelere yer veriliyor: “Yükseköğretime Giriş Sisteminde Baraj Puanının Yükseltilmesi. Bilindiği gibi yükseköğretime giriş puanları 2009 tarihinden sonra üç defa düşürülmüştür. Bu uygulama, girdi esaslı bir olumsuzluk oluşturuyor ve eğitimin kalitesini olumsuz yönde etkiliyordu. Baraj puanının yükseltilmesi, girdi esaslı bir iyileştirme olup yükseköğretim süreçlerinde kalitenin yükseltilmesi adına önemli bir adımdır.” 2018 ile 2022 yıllarında aynı konuyla ilgili alınan taban tabana zıt iki kararı paranteze alarak yükseköğretime ilişkin mevcut gerçekliğimize ve açıklanan kararların bu gerçeklik içerisindeki yerine bakalım.

2020-2021 öğretim yılı verilerine göre yükseköğretimdeki toplam öğrenci sayısı 8 milyon 240 bin 997’dir. Bu öğrencilerin 3 milyon 114 bin 623’ü ön lisans, 4 milyon 676 bin 657’si lisans, 449 bin 719’u ise lisansüstü düzeydedir. Vakıf yükseköğretim kurumlarında 645 bin 79, açık öğretimde 4 milyon 359 bin 34, devlet yüz yüze eğitiminde ise 3 milyon 236 bin 884 öğrenci bulunmaktadır. 2021-2022 öğretim yılında da iki ek yerleştirmeye ve bu yerleştirmelerde baraj puanlarının düşürülmesine rağmen önemli oranda kontenjanların boş kaldığını biliyoruz. Nitekim YÖK’ün yeni kararı bu yüzden yükseköğretimdeki mevcut kapasitenin tam kullanımına yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak kamuoyunda haklı olarak tartışıldığı üzere yükseköğretim sistemimizde problem atıl vaziyetteki kapasiteyle sınırlı değil. Daha da önemlisi mevcut kontenjanların tam olarak dolmamasından ziyade hangi stratejik akılla bu kadar yaygınlaştırıldığı anlaşılamıyor. Malum olduğu üzere modern eğitimin yaygınlaşmasının motivasyonlarından birisi de tüm hümanist sunuma karşın politik olanın sosyal-ekonomik bir manipülasyon teşebbüsüdür. Bu politik örtmece şüphesiz makul bir çözüm stratesiji kabul edilemez. Belirli bir nüfusun, karşılığı olmayan sahte vaatlerle problemsiz şekilde oyalandırıldığı bir platforma dönüştürülüyor yükseköğretim.

Bulunması neredeyse deveye hendek atlatmak kadar zor ve ayrıca anlaşılması hiyeroglifleri çözmek kadar güç olan resmi veriler Türkiye’de her üç mezundan birisinin istihdam edilemediğini söylüyor. Çok önemli bir diğer husus ise istihdam edilenlerin kendi alanlarında istihdam edilme oranlarıdır. İstihdam ettiğimiz mezunlarımızın kaçta kaçını mezun oldukları alanda istihdam ediyoruz, belli değil. Dolayısıyla mevcut planlamamız zaten ihtiyacımızın çok üzerinde bir mezun verirken daha fazla insanı sisteme dahil etmek için iyi kötü planlama göstergesi sayılan barajların kaldırılmasını izah etmek mümkün mü? Eurostat’ın 2018 verilerine göre 34 Avrupa ülkesi içinde Türkiye, yükseköğretimden mezun olup üç yıl içinde iş bulma oranı (mezunların %36’sı iş bulamıyor) bakımından 32. sırada. Yukarıda değinildiği üzere istihdam edilememe kadar önemli olan bir konu da “nitelik uyumsuzluğudur”. İşgücü piyasasındaki bireylerin yapmakta oldukları işlerle uyumlu olmayan eğitim düzeylerine işaret eden ve uyumsuz eşleşme olarak nitelenen “nitellik uyumsuzluğu” ve 2018’den bu yana mezuniyet-istaihdam göstergelerimizin daha da kötüleştiği dikkate alındığında alınan kararın izaha muhtaçlığı bir kat daha artıyor.

Eğitimin tüm kademelerinde olduğu gibi yükseköğretimde de temel problemin rasyonel planlama ve nitelik problemi olduğu malum. “3. ve 4. düzey beceri seviyesi” gerektiren mesleklere yönelik nitelikli işgücünün yetiştirilmesi için var olan yükseköğretimi zorunlu eğitimin basit bir uzantısına dönüştürmek hem yükseköğretimi içeriksizleştirmek, anlamsızlaştırmak hem de zaten istihdamla bağı kopmuş diplomayı iyice değersizleştirmek demektir. Ülkenin en dinamik nüfusunun karşılığı olmayan bir planlamayla yükseköğretime yönlendirilmesi bu ülkenin ve gençlerin geleceğinin karartılmasıdır. Türkiyenin en büyük sermayesi devlet eliyle atıl hale getirilmektedir. Adaylar üzerindeki baskıyı(!) azaltma gerekçesiyle diplomayı adeta istemek dışında karşılığı olmayan bir şeye dönüştürmek yükseköğretimi ve diplomayı değersizleştirmek, niteliksizleştirmek, itibarsızlaştırmaktır. Aşırı yaygınlık ve kitlesellik, eşitlik ve demokratiklik şeklinde popülist bir söylenceyle servis edilse de yükseköğretimdeki bu yönelim niteliksizliği standarda dönüştürüyor. Yükseköğretimde bu tarz bir kitleselliği, yaygınlığı gözetmenin ne mantığı ne de gereği var. Adeta yükseköğretime yerleşme talebine eşit bir arzda bulunma şeklindeki siyaset, yukarıda da değinildiği gibi, uzun erimli bir perspektif içinde doğrudan eğitimi ve yükseköğretimi gözetmek yerine popülist bir yaklaşıma, istihdam üzerindeki baskıyı ötelemeye, ülkeye ilişkin fotğrafı bir takım istatistiklerle başka türlü yansıtmaya yarayabilir. Yükseköğretimin bir tür yerel ekonomiyi canlandıran Demirel’in ifadesiyle “bacasız fabrika” olarak değerlendirilmesi malesef mevzuyu kavrayışımızdaki çarpıklığın en müşahhas göstergesidir. Ehem mühim sıralaması yitirildiğinde ne tür bir savrulma yaşayacağımızı kestirmek gittikçe güç bir hal alıyor.

YÖK’ün bu açıklamasıyla 2,5 milyon dolayındaki aday arasından puanı hesaplananların tümü artık üniversite tercihi yapabilir hale geldi. 2021 yılında sınavı geçerli 2 milyon 416 bin 748 adaydan 789 bin 748 aday 150 puan barajını, 1 milyon 285 bin 525’i ise 180 puan barajını aşamamıştı. Dolayısıyla YÖK Başkanının “üniversiteye giriş sistemini iyileştirecek” şeklinde gerekçelendirdiği kararın (ki bu karar sadece sınava girmeyi ve herhangi bir puan almayı şart koşuyor) eğitimle, eğitimin niteliğiyle, yükseköğretimin iyileştirilmesiyle ve adaylar üzerindeki baskının azaltılmasıyla ilintili olmadığı açık.

Malesef öğrenciler, eğitim söz konusu olduğunda stresin, baskının hümanist bir edayla gerekçeye dönüştürüldüğü çarpık, sorumsuz bir kamusal dil ile karşı karşıya bırakılıyoruz. Adaylar üzerindeki stres ve baskı, anlamlı bir şekilde yönetilmediği, yönlendirilmediği için probleme dönüşür. Stresin ve baskının anlamlı bir başarı için gerekli olduğu da pekala söylenebilir. Baskının ve stresin laf ola beri gele kabilinden meşrulaştırıcı bir gerekçeye dönüştürülmesi malesef daha önce TEOG’un değiştirilmesi sürecinde gördüğümüz üzere eğitim politikalarımızın makuliyetten, meşruiyetten kopmasıyla ilintilidir.

Doğası gereği eleme/sıralama sınavı olan YKS’ye ilişkin YÖK’ün açıkladığı karar başkanının sosyal medya sunumundaki ifadeleri dışında bir gerekçeye dayandırılmadığı için kararı tartışanlar açısından da sevimsiz bir durum yaratıyor. Ortada bir karar var ancak bu karar yaklaşık dört yıl önce özgüvenle ifade edilen kararın tam aksini dile getiriyor olsa da bir gerekçeye, okumaya, analize dayandırılmamış. İlkesel açıdan kabul edilmesi mümkün olmayan karar ayrıca pratik/pragmatik açıdan da izaha muhtaç. Türkiye’nin en temel güç unsuru olarak kabul edilen genç nüfus maalesef bu yaklaşımla çaresiz, huzursuz, doyumsuz hale getirilerek probleme dönüştürülüyor. Mevcut kapasitenin kullanılamadığı atıl kaldığı hatta doktorluk mesleğinde gördüğümüz üzere ülkeye olan aidiyetlerini, inançlarını vs. yitirerek geleceklerini başka yerlerde gören bunca gencin olduğu bir noktada süreci çarpan etkisiyle büyütecek uygulamalara neden yol verilir? Şerif Mardin Osmanlıda modern eğitimin yaygınlaşması ile ilgili analizinde bu eğitimin bireyleri ihtiraslı ve talepkâr kıldığını yetkinlikle tespit etmişti. İçinden geçtiğimiz dönemin kendi hususiyetleri zaten belirli düzeyde yaygınlaşmış yükseköğretim sisteminin, diplomaların Bauman’ın ifadesiyle “toplumda eğitim yoluyla yükselme, yıllarca insani koşullar ve beklentilerdeki çıplak, açık saçık eşitsizlikleri kapatan bir incir yaprağı” olma durumlarını zaten afişe ediyor. Bu anlatının çözüldüğü bir tarihsel eşikte YÖK’ün kararı ve kararın sunumu en hafif ifadeyle ciddiyetle bağdaşmıyor. Apaçık, konuşulması bile ülkeye, topluma seviye yitirecek yanlışları konuşmanın, konuşmaya mecbur bırakılmanın ve daha da kötüsü bunları uygulamaya koymanın gereği var mı? Bu nasıl bir akıl tutulması, nasıl bir mantık-muhakeme yitimidir? Sakallı Celâl “Ankara Sultanisi boyacı küpü değildir!” demişti ancak yükseköğretim sistemimiz YÖK eliyle boyacı küpüne dönüştürülmüş durumda. İlkokula adımını atanın elini kolunu sallayarak üniversiteden mezun olabileceği bir otoban hüviyetinde eğitim sistemimiz bırakın Türkiye’nin gücü olmayı bu tür yanlış kararlarla Türkiye’yi güçsüz bırakan, Türkiye’nin gücünü emen büyük bir sorun alanına dönüşüyor.

Abdulbaki Değer / Özgür Eğitim-Sen Başkanı

The post YÖK, Ciddiyet ve Eğitimde Derinleşen Buhran appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

Seçicilik ve güvenilirlik düzeyi oldukça düşük olan YKS sisteminin adalet ve hakkaniyet açısından en zayıf yönü ise uygulanmaya başlandığından beri dile getirdiğimiz ortaöğretim başarı puanı uygulaması.

OBP’yi şu şekilde izah edebiliriz: Öğrencinin 100’lük sistemde başarı puanı “5” ile çarpılıyor çıkan rakam da “0.12” ile çarpılıp öğrencinin sınav puanına ekleniyor. Bir öğrencinin alacağı asgari OBP katkısı 30, azami OBP katkısı ise 60 puan olabiliyor.

OBP’nin  yerleştirme puanı üzerindeki %12’lik etkisi haliyle çok büyük adaletsizliklerin önünü açıyor. Şöyle örneklersek; İki farklı liseden mezun olan öğrencilerden birinin diploma notu 100 diğerinin 90 olduğu durumda 100 olan 60 puan alırken 90 olan 54 puan alıyor.

Bu sistemde 1 puan öğrenciyi on bin kişinin önüne geçirebiliyor veya arkasına atabiliyor. Eski YGS-LYS sisteminin ikili yapısı gereği ikinci aşama olan LYS’ye katılım daha az oluyordu, o yüzden sıralama az katılımcı arasında yapıldığı için 1 puan aralığında korkunç yığılmalar olmuyordu. 1-2 puanlık OBP farkı önemsenmeyebiliyordu.
YKS sisteminde ise ön eleme sınavı olmadığı için iki buçuk milyon öğrenci tek sınavla sıralanıyor, bu da tek bir puan aralığına on binlerce adayın girmesine yol açıyor. 2.5 milyon öğrenciyi 500 puanın içine dağıtmaya çalışınca bunun yaşanması kaçınılmaz oluyor. Dolayısıyla sınav sonucuna göre sıralandığı takdirde ilk 1000 içinde yer alması gereken aday, OBP devreye girince sıralamada otuz-kırk binlere düşebiliyor.

OBP, uzun yıllardan beri tartıştığımız ve sorunlara yol açan bir uygulama. Liseye olan ilgi ve bağı diri tutmak düşüncesiyle kimi zaman hesaplama yöntemi veya katkı oranları değiştirilse de her yeni sınav sisteminde yer aldı. ÖSYM geçmişte, OBP hesaplama yönergesinde 28 farklı değişkenle öğrenciler arası eşitliği sağlamaya çalışarak okullar arasındaki ölçme değerlendirme orantısızlığını gidermeyi amaçlamıştı. Ancak son sistemde o değişkenler de devreden çıkarıldı ve çıplak diploma notu direkt etkili hale getirildi.

Bu durumda MEB yetkililerinin de zaman zaman dile getirdiği “şişirilmiş notlar”ın yerleştirmelerde adaletsizliğe yol açmasının önüne nasıl geçilecek? Bilhassa özel okullarda bol keseden dağıtılan hormonlu notların devlet liselerinde kılı kırk yararak notlandırılan öğrenciler karşısında avantaj sağlamaları ve büyük bir öğrenci kitlesinin tüm hayatlarını etkileyecek büyüklükte bir adaletsizlikle karşı karşıya gelmeleri nasıl göz ardı edilebilir?

Bir puanlık farkın on bin kişinin altına düşmeye yol açtığı böyle bir sistem, geçen yılın mart ayından beri pandemi nedeniyle sağlıklı bir ölçme değerlendirmenin yapılamadığı bir sınav yılında daha da tehlikeli bir hal arz ediyor. Süreç böyle devam ettiği takdirde üç dönemdir okul yüzü görmemiş olan öğrenciler adil olup olmadığı denetlenemeyen sübjektif kriterlerle verilen notlarla sınava girmiş olacak. Dolayısıyla son iki yılın not ortalamaları baz alınarak yapılan bir sınavın seçiciliği ve adaleti çok daha şüpheli hale gelecektir. Ayrıca okullarda veli ile öğretmenin karşı karşıya gelmesinin de önü açılmış olacaktır.

Ülke genelindeki 8 bin civarındaki lisenin hem tür ve alan hem de öğrenci ve öğretmen profili açısından farklı olduğunu göz ardı edersek sınavın nispeten eşit koşullarda yapıldığını söyleyebiliriz. Ancak OBP, okullar arası değerlendirme farklılıkları sebebiyle içinde eşitsizlikler ve mağduriyetler barındırıyor. O halde yüzde 12 oranında büyük bir etki gücüne sahip olan OBP’nin bu yıl geç kalınmadan gözden geçirilmesi gerekiyor. 
MEB ve ÖSYM kamuoyunun itirazlarını ve “paydaşların” görüş ve önerilerini dikkate alarak gecikmeden önlem almalıdır. OBP’nin etkisini daraltmalı veya gerekirse bu yıl uygulamamalıdır. Tartışılan değişik alternatiflerden biri olarak; bu yılın olağanüstü şartlarına istinaden ham puan sıralaması ilk yirmi bin (veya daha geniş tutarak ilk elli bin) içerisinde olanların diploma puanları dikkate alınmayabilir. Böylece en azından üst seviyedeki öğrenciler arasında ciddi adaletsizlikler yaşanması önlenebilir.

Bekir Birbiçer

Özgür Eğitim-Sen MYK Üyesi

The post Ortaöğretim Başarı Puanı Adaletsizliğine Karşı Önlem Alınmalıdır appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

Fikir Coğrafyası YouTube Kanalı üzerinden her pazartesi saat 21.00’de canlı olarak yayınlanan A4 eğitim ve ülke gündemine ilişkin içerikli ve nitelikli tartışmaları sürdürecek.

The post Sahte Tez ve YÖK’ün Hali Bize Ne Söylüyor? appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

***

Şehir Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı Ömer Dinçer’in de belirttiği üzere gerçekten de Şehir Üniversite’ni hedef alan bu yasa teklifi keşke bunu açıkça ilan etmiş olsa. Açıkça ilan ettiğinde hiç olmazsa bu yanlış düzenlemenin Şehir Üniversitesi’yle sınırlı olacağını düşünebilirdik. Ancak bu haliyle yasa teklifi doğrudan yüksek öğretim sistemimizi, vakıf üniversitelerini, sivil toplumu, devlet-toplum ilişkisini ve niteliğini olumsuz etkileyen bir durum yaratıyor. O halde her haliyle problemli olan bu sürecin değerlendirilmesinde fayda var. Belirtildiği üzere üniversiteye ve vakfa kayyım atanması başlı başına problemliyken küresel bir krizle boğuştuğumuz şu günlerde böyle bir girişimin ülke gündeminde olması skandaldır. Zamanlaması, usülü ve içeriği apaçık yanlış olan bu uygulamayı Türkiye ciddiyetle tartışmalıdır. Bu tartışma teknik, prosedürel bir mevzuat tartışması değildir. Bu mesele, Türkiye’de devletin işleyişi, devlet-toplum ilişkisi, sivil toplumun varlığı ve güvenliği gibi pek çok alanı ilgilendiren hayati bir meseledir.

***

Açık konuşmak gerekirse bu meseleyi tartışmak da ‘Kral çıplak!’ diyebilmekle ilgili. Neden? Türkiye’de çok uzun yıllar, sorunları konuşmak fiili olarak yasaklandığı için anlamlı bir muhalefet, anlamlı bir kamusal aktör olmak için gereken şey cesaretti. Resmi hakikat düzeninin tarif ettiği şeyin doğru olmadığını söylemek başlı başına birşeydi. Lakin uzun bir zamanın, zorlu bir mücadelenin ardından doğru olanın nasıl olması gerektiği ve uygulamaya nasıl geçirileceği noktasında cesaretin ötesinde daha sofistike bir siyaset isteyen döneme eriştiğimizde bunun gereklerini karşılamak yerine eskinin çözülüşünü yeni için yeterli gören bir konformizmi tercih ettik. Konformist dönemdeki atalet, iç ve dış gelişmelerin de yönlendirmesiyle çözülen eskinin tarz ve zihniyet olarak daha güçlü dönmesi için bir hazırlık dönemi vazifesi gördü adeta. Bugün Şehir Üniversitesi dolayımında yaşadıklarımızın bize ihtiyaç duyduğumuz temel şeyin yine cesaret olduğunu gösteriyor olması bunun önemli bir kanıtı. Bu tip dönemlerde mesele yanlışlığı ve kötülüğü apaçık olan şeyin yanlış ve kötü olduğunu söylemek oluyor mücadele. 

***

O yüzden böyle bir atmosferde konuşmak ağırlaşıyor. Konuşmanın taşıdığı risk dışında bir de apaçık yanlışın yanlış olduğunu, fenalığın fena olduğunu anlatma tuhaflığına girişmeniz gerekiyor. Yapılan yanlış ve olası etkileri var, yanlışın yapıldığı ortamın ve ilişki ağının niteliği var ve yanlışın doğrudan veya dolaylı olarak bir vatandaş olarak size söylediği veya sizi muhatap kıldığı bir şey var. Bu tip durumlarda aklıma hep  Hüseyin Avni Ulaş Bey ile Kel Ali arasında geçen ibretlik konuşma gelir: Malum Hüseyin Avni Bey ‘Aliler’ mahkemesinde idamla yargılanlar arasındaydı. Uydurma da olsa bir delil ortaya konamayınca hakkında beraat kararı verilen Hüseyin Avni Bey’e Kel Ali kararı bildirdiğinde şu unutulmaz karşılığı alır: “Bugüne kadar namusumdan emindim, fakat şimdi şüphe ediyorum.” Beklemediği bu cevap karşısında şaşıran Kel Ali “Niçin?” diye sorar. Bunun üzerine Hüseyin Avni Ulaş Bey “Hepsi de benden bîgünah ve namuslu arkadaşları astınız. Bende ne gibi namussuzluk gördünüz ki, bu şerefli ölümden esirgediniz” cevabıyla karşılık verir. Öyle ya bugün diğer vakıf üniversitelerinin bu uygulamadan muaf tutulmuş olmasının veya kayyım atanmamış vakıfların durumlarının gerekçesi Şehir Üniversitesi’nden veya Bilim ve Sanat Vakfı’ndan daha iyi olmak olmadığını hepimiz bildiğimize göre ortada nahoş bir durumun olduğu apaçık.

***

Burada işin neden olduğu, perde arkasında asıl aktörlerin kimler ve gerekçelerin neler olduğu gibi işi yüzeyselleştiren ve magazinel bir boyuta çeken hususlara dikkat çekmek gerekiyor. İşin ahlaki ve ilkesel boyutlarını göz ardı edip reel-politiğin kıskacında mevzuyu tüketmek başka tür bir operasyondur. Bu uygulamalar, bu uygulamaların hayata geçtiği ortam ve uygulamaların doğrudan veya dolaylı muhatap aldıkları açısından hayati önem taşıdığı gerçeğini gözeterek konuşmak durumundayız. Bu düzenleme usul ve içerik açısından izaha mutaçtır, zamanlaması itibariyle izaha muhtaçtır, çağrışımları, imaları, içinde geçtiğimiz konjoönktürel bağlamı itibariyle izaha muhtaçtır. Düzenlemeyle hedef alınan nitelikli ve prestijli kurumların varlığına son verilmesi değil konuşulması gereken. Mevcut ilişki biçimi ve tarz-ı siyasetin egemen olduğu ortamda sosyo-kültürel aidiyetteki benzerliğin bile; siyaseti değil aktörün varlığını hedef alan üstelik eldeki tüm araçların operasyonel bir şekilde kulanıldığı yok etme pratiğine engel olamadığı ve tabiri caizse bir tür ‘kardeş katli’ne yol verdiği boyutuyla da konuşulması gerekiyor. Çünkü bu iklim aynı zamanda kamp içi bir ayrılığı, bir itirazı, bir heyecansızlığı da varoluşsal bir tehdide dönüştürebiliyor. Hatta bu tarz bir haleti ruhiye dışardaki ‘düşmanlar’dan ziyade içerde bir ayrılık, itiraz emaresi gösterenleri ontolojik bir hedef yapmakta çok daha atak davranabiliyor. Şayet hukukla mukayet, denge denetleme mekaniği mevcut ve siyaset alanı geniş ve çoğulcu olan bir devlet yapılanmamız yoksa içerdeki bu ayrılığın veya itiraz odağının etki ve durumuna göre muhatap alınmamaktan görünmez kılınmaya-sessizliğe mahkum edilmeye, düşmandan haine, muhaliften suçluya kaydırılması çok da zor olmuyor. Diğer taraftan kurumların, idari ve yargı mekanizmalarının, basın-yayın araçlarının süreci belirlenmiş bir hedefe doğru sürüklemesi çok daha önemle üzerinde durulması gereken devletin yapılanma biçimi, işleyişi, sivil siyasetin genişliği ve derinliği vs. gibi bu ülkenin geleceğini belirleyen boyutlarıyla ele alınmasını gerektiriyor.

***

Bu tarz bir muameleyi ve ilişkiyi meşru göstermek alenen seviye yitimine rıza göstermektir. Ülke adına, hepimiz adına hele hele sorumlu/yetkili olanlar adına ne ilkesel ne ahlaki açıdan savunulması mümkün olmayan ibretlik uygulamalar hayata geçiriliyor. Yapılan uygulamaları bırakın savunmayı eleştirmenin bile haysiyet kırıcı olduğu, seviye yitimi anlamına geldiği bu iş ve işlemlere muhatap olmak utanç vericidir. 

Siyasal hesaplaşmaların ne tür bilinmez maceralara bizi sürüklediği şeklinde öznesi ve konusu belli olmayan ağlak dil yerine ülkenin, toplumun ilkesel ve ahlaki seviyesini muhafaza ve müdafaa etmek gibi acil bir mevzu önümüzdedir. Ahlaki ve ilkesel standartları adalet, özgürlük ve ötekinin varlığını, meşruiyetini ve rızasını gözeten bir dil temelinde dillendirmek ve uygulamaları takip etmek varoluşsal bir sorumluluktur. Kötülüğün sıradanlaşmasına, keyfiliğin alan genişletmesine gerçekliği muhal bir takım siyasi mülahazalar üzerinden onay vermek bugünü ifsad etmek, ülkeyi anlamlı bir gelecekten mahrum bırakmaktır. Ülkenin ve toplumun varlığını anlamlandıran ve mümkün kılan şey bir takım ideolojik ve baskı araçlarının günün reel politik gereksinimleri doğrultusunda operasyonel şekilde kullanılması değil ahlakın, adaletin, özgürlüğün titizlikle korunması ve kollanmasıdır. Alev Alatlı’nın alkışlanan konuşmasında belirttiği üzere ‘bu yüzyılın en önemli meselesi yasal olan ile helal olanı örtüştürmektir. Çünkü her yasal hak, helal değildir.” ve bu düzenleme vesilesiyle sınandığımız yer de bu yasal ile helal olanın apayrı yerlere düşmüş olması gerçeğidir.

Abdulbaki Değer / Karar

The post Yeni yasa tasarısı, Şehir Üniversitesi veya her yasal hak, helal mi? appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

Son 12 yılda eğitim fakültelerinin sayısı plansız ve altyapıdan yoksun şekilde üç katına çıkarıldı. Türkiye’de sayısı 93’e ulaşan eğitim fakültelerinde azaltılan kontenjanlara rağmen şu an 221 bin 530 lisans öğrencisi eğitim görüyor. Yani yıllık yaklaşık 50 bin öğretmen adayı mezun oluyor. Eğitim Fakülteleri dışında öğretmenliğe kaynak olan Fen Edebiyat Fakültelerinde ise 433 bin lisans öğrencisi eğitim görüyor. Bunların sadece yüzde birlik kısmı akademisyen kadrosu elde edebilirken geri kalanı üniversitelerin ve akademisyenlerin geçim kapısı işlevi gören pedagojik formasyon programlarından ders alarak öğretmen olma hakkı elde ediyorlar. Yani her yıl 50 binin üzerinde öğretmen adayı da öğretmen olma umuduyla fen edebiyat fakültelerinden mezun oluyor. Ülkenin acil öğretmen ihtiyacı varmışçasına başta Eğitim Fakülteleri olmak üzere Açık Öğretim, İlahiyat, Fen-Edebiyat Fakülteleri ve Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi durmaksızın öğretmen yetiştiriyor. 

Yani şöyle özetleyebiliriz: Hâlihazırda 417 bin öğretmen adayı atama beklerken öğretmen olmak üzere okuyan 650 bin civarında üniversite öğrencisi bulunuyor. Böylece birkaç yıl içinde 1 milyonu geçen sayıda öğretmen adayımız olacak. MEB’in öğretmen ihtiyacı ise 97 bin ve yılda sadece 20 bin öğretmen alıyor. Ayrıca sistemdeki öğretmen fazlalılığı gerçeği ayrı bir sorun olarak ele alınmayı bekliyor. Devletçe istihdam edilmediği için KPSS puanı olan 417 bin öğretmen adayına özel okullarda asgari ücret karşılığı, devlet okullarında ise ücretli öğretmenlikle asgari ücretin altında sömürülmek düşüyor.  24-25 yaşına kadar okul sıralarında zaman geçirdiği için eğitimi dışındaki mesleklere ve çalışma koşullarına yabancı şekilde yaşayan atanmamış öğretmen adaylarımız acımasız piyasanın ucuz iş gücü haline getiriliyor.

Bu sınırsız, kontrolsüz öğretmen yetiştirme çılgınlığı nasıl başladı?

1996 yılında getirilen 8 yıllık zorunlu eğitimin ortaokullarda öğretmen açığı yaratması nedeniyle eğitim fakültelerine normal eğitimin yanı sıra ikinci öğretim bölümleri açıldı. Bu öğrenciler 2000 yılından itibaren mezun olmaya başlayınca arz talep dengesi bozuldu ve devlet önce DMS sonra KPSS ile öğretmen atamaya başladı. Ancak tehlikenin farkına varılmamış olunmalı ki hızla eğitim fakülteleri ile pedagojik formasyon sertifikasıyla öğretmen olma hakkı verilen fen edebiyat fakülteleri açılmaya devam etti. Gelinen noktada da ihtiyacın on katı öğretmen adayı birikmiş oldu. Devlet artık öğretmen adaylarını eleyebilmek için sadece KPSS puanı ile yetinmeyerek alan sınavlarından mülakat uygulamasına ve staj puanlamasına kadar pek çok yol ve yöntemi devreye sokma gereği duyuyor. Sorumluluk makamında olanlar da nihayet gidişatın ürkütücü sonuçlara doğru gittiğini gördükleri için son birkaç yıldan beri bir takım önlemler almaya çalışıyorlar. Fakat esaslı çözümler üretmenin önünde yaklaşım sığlıkları ve yanlışları olduğu gibi kurumsallaşmış çıkarlara dayalı engeller de bulunuyor. Devlet son 10 yılda çılgınca bir şehvetle her şehre üniversite açarak korkunç bir istihdam fazlası yaratırken üniversiteler de pedagojik formasyon programlarından kazandıkları ciddi gelir kapısından vazgeçmek istemiyorlar.

Önlem alayım derken yapılan yeni yanlışlar

2012’de YÖK radikal bir karar alarak fen-edebiyat fakültelerinin pedagojik formasyon programını kaldırdı ve artık bu fakülte mezunlarının MEB’de öğretmenlik yapamayacaklarını duyurdu. Aynı zamanda eğitim fakültelerinin ikinci öğretim programlarını da kaldırdı. O yıl fen edebiyat fakültelerinin matematik, fizik gibi önemli bölümleri hiç kimse tarafından tercih edilmedi ve kontenjanları boş kaldı. Ertesi yıl tepkiler karşısında geri adım atan YÖK, bu kararından döndü ve fen edebiyat fakülteleri için pedagojik formasyon programlarını tekrar açmak zorunda kaldı. Öğretmen istihdamında arz-talep dengesini kurabilmek için bu kez eğitim fakültelerinin orta öğretime öğretmen yetiştiren bölümlerini kapatma, fen-edebiyat fakültelerinin de pedagojik formasyon programları devam etmek kaydıyla kontenjanını yarı yarıya düşürme kararı aldı. Fakat burada şöyle bir trajikomik durum ortaya çıktı: Liselerde matematik, fizik, kimya, biyoloji, tarih, coğrafya gibi dersleri okutacak öğretmenler artık eğitim fakültelerinde öğretmenlik eğitimi alan kişilerden değil fen-edebiyat fakültelerinde 24 kredilik pedagojik formasyon sertifikası alan kişiler arasından atanacaktı.

Özgür Eğitim-Sen olarak; sistemin, zincirleme şekilde birbirini etkileyen bir çürüme içerisinde ülke geleceğine ve insanına zarar verdiğine dikkat çekiyoruz. Zira ciddi bir kalite, planlama ve vizyon eksikliğiyle günü kurtarmak amacıyla yapılan reformlar yaraya merhem olmadığı gibi hastalığın süresini ve şiddetini artırıyor. Artık böyle gelmiş böyle gider mantığından kurtulmak gerek. Kamu personel rejimi, istihdam politikası bu kadar savruk, plansız ve kontrolsüz olamaz.

Bekir BİRBİÇER

Özgür Eğitim-Sen MYK Üyesi

The post YÖK’Ü VE ÜNİVERSİTELERİ CİDDİYETE DAVET EDİYORUZ! appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

Yukarıdaki cümleler 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 5/i. Maddesine ait. Hala geçerli olan bu kanun maddesine göre üniversitenin ilk yılında iki dönem boyunca tıp, mühendislik, meslek yüksek okulu, tarih, edebiyat, hukuk vs. fark etmeksizin tüm bölümlerde zikredilen dersler zorunlu olarak okutuluyor. Bu dersler bazı üniversitelerde sınıf ortamında bazılarında da sanal ortamda çevrimiçi olarak sıkı biçimde devam zorunluluğu gözetilerek veriliyor. 12 Eylül askeri darbesiyle zorunlu hale getirilen YÖK derslerinin temeli 1934 yılında Maarif Vekili Yusuf Hikmet Bayur tarafından İstanbul Üniversitesi’nde ilk dersin verilmesiyle atıldı. Zaman zaman gerekliliği üzerinde tartışmalar ve saha araştırmaları yapılan zorunlu YÖK dersleri 2012 yılında YÖK Kanunu’nda yapılan düzenleme ile kaldırılacağı söylentilerine muhatap olsa da günümüzde hala varlığını devam ettiriyor.

Zorunlu okul sistemi dünyanın her yerinde çocuğu yoğurup biçimlendireceği bir kil parçası olarak görür. Okul, ulus devletin otoritesini tahkim edecek ideolojik-politik yüklemelerin yapılacağı bir araç olarak tasarlanmıştır. Tolstoy’un dediği gibi okul, kişiyi ‘’bir şeye’’ dönüştürme, önceden tasarlanmış bir amaca göre biçimlendirme yönünde bilinçli bir girişimdir ve bu yönüyle ideolojik bir denetim aracı olarak işlev görür. Bütün bunlar herkesin malumu ancak ‘’biçimlendirme’’ misyonunu ana sınıfından orta öğretimin sonuna kadar 13 yıl boyunca uygulayan devletin bunu gülünç biçimde üniversitelerde de her bölüme zorunlu ortak dersler koyarak yapmaya çalışmasını anlamak mümkün değil. 12 Eylül darbe sürecinin akıl tutulması ortamında zorunlu hale getirilmesini anlamak mümkünse de bugün hala devam eden varlığını neye borçlu olduğu ciddi anlamda merak konusu.

Üniversite belli alana dair uzmanlaşmanın başladığı bir aşamadır. Üniversiteye ortaokul-lise müfredatının dayatılacağı bir kurum olarak bakamazsınız. Yirmi yaşına gelmiş ve bölümünün oldukça ağır derslerine yoğunlaşması gereken bir üniversiteliye devam zorunluluğu olan alan dışı bir dersi dayatarak ona hala cümlenin öğelerini, çekim eklerini, Hint-Avrupa dil ailesini, zararlı cemiyetleri vs. öğretmezsiniz. Tıp, hukuk veya mühendislik okuyan bir öğrencinin alan derslerine ayıracağı vakit ve enerjiyi zaten 13 yıl boyunca tekrar tekrar öğretilen derslere ayırması bu öğrenciler için eziyete dönüşmektedir. Üniversite sınavını kazanmış bir öğrenci zaten zorunlu olarak dayatılan bu derslerle ilgili binlerce soru çözmüş, sistemin arzuladığı gibi ezberlemiştir. Zira bu derslere vakıf olmayanın üniversite sınavını kazanması mümkün değildir. Haliyle öğrenciler tarafından ciddiye alınmayan, gereksiz bulunan bu dersler ayak bağı olarak görülmektedir.

İçeriği MEB tarafından hazırlanmış, üniversite dışından okutmanlar tarafından verilen aynı müfredatın meslek yüksek okulunda da tıp fakültesinde de aynıyla verilmesi ayrı bir garabet olmakla birlikte ilkokulun ilk yıllarından itibaren haftada 4 saat yabancı dil dersi alan öğrenciye üniversitenin ilk yılında iki saat zorunlu İngilizce dersi vermek hangi akılla izah edilebilir. Bir öğrenci ilkokuldan beri binlerce saat İngilizce dersi görmesine rağmen o dersi muafiyet sınavında geçemiyorsa fakültede aldığı haftada 2 saatlik dersle öğrenmesi mi beklenmektedir? Ayrıca İngilizce dersine konan muafiyet sınavı neden diğer iki derse konmamaktadır? Arka planda başka hesabınız yoksa madem, yaparsınız sınavınızı, geçen muaf olur, geçemeyen almak zorunda kalır.

Üniversiteyi mesleki alanla ve formasyonla ilgili olmayan, hangi içerikle ne şekilde verileceği devlet tarafından belirlenen, ideolojik amaçlı konulmuş dersler için araç olarak kullanmak az gelişmiş üçüncü dünya ülkeleri veya demir perde ülkelerine özgü bir uygulama olsa gerek. Milli Güvenlik derslerinin bir zamanlar orta öğretimde kışladan gelen bir binbaşı tarafından verilmesi kadar absürt bir darbe dönemi uygulamasının halen devam ediyor olması üniversitelerin özerkliği ve hep üzerine titrenen bilimsel-çağdaş eğitimle bağdaşacak bir şey olmadığı gibi gerekliliğinin akla mantığa sığacak ikna edici bir izahı bulunmamaktadır. Bu dersler alan derslerinin zamanlarından çalıyor ve üçüncü sınıfta da geçilmediği takdirde sınıf tekrarına düşülmesi nedeniyle strese neden oluyor. O yüzden mesleki alan derslerinin yoğunluğu içerisindeki üniversiteli gençlerin zorunlu YÖK dersleri ile meşgul edilmelerine son verilmeli, arkaik bir takım ideolojik kazanımları üniversitede vermeye devam etme manasızlığından vazgeçilmelidir.

Bekir Birbiçer

Özgür Eğitim-Sen MYK Üyesi

The post 12 eylül dayatması olan zorunlu YÖK dersleri neden verilir, ne işe yarar? appeared first on Özgür Eğitim-Sen.

AK Parti’nin iktidara geliş koşullarını, ülkenin hangi badirelerden geçtiğini hatırlıyoruz. Askeri vesayeti, asker-sivil dengesizliğini, siyasal sistemin tekçi-dışlayıcı yapısını biliyoruz. ‘Resmi bir hakikat’ rejiminin muhafazası ve müdafaası için hedef ve stratejinin ‘zinde güçler’ eliyle çizildiği, ‘toplumsal-siyasal mühendisliğe’ bürokrasinin, STK’ların, akademinin, yargının, büyük sermayenin gönüllü katılıp ‘demokrasiye balans ayarı’nın yapıldığı o ‘post-modern darbe’ koşulları da hafızalarda canlı. Yargı mensuplarının askerlerce brife edildiği, YÖK üzerinden üniversitelerin ‘kışla’ya dönüştüğü o karanlık günler! Basının tetikçiliğe, yargının infaz aracına, akademinin devletin ideolojik aygıtına soyunduğu koşulları ülkemizin cendereye alındığı 1990’lara özgü, siyasi tarihimizin talihsiz ‘bir yol kazası’, anlık ‘bir hedef sapması’ olarak göremeyiz. Tersine ‘hak ve özgürlüklere duyarlılık’ yerine sistemimizin doğasında mündemiç olan ‘kayırmacı’ nitelik daha önceleri olduğu gibi ihtiyaç hâsıl olduğunda yeniden kendisini göstermişti. O yüzden karşı karşıya olduğumuz ve mutlak surette görmemiz gereken şey Cumhuriyet’in başında karar verilen bir ‘istisna hali’nin sürekliliğinin bu tarz ‘sıkışma anlarında’ yeniden teyid edilmesi gerçeğidir. 

Cumhuriyet’in kuruluş döneminde temelleri atılan ve 28 Şubat’ın kasvetli günlerinde kodifikasyonunu izaha muhtaç bırakmayacak şekilde izhar eden bir yapıyı dönüştürme vaadi ile iktidara gelen Ak Parti, verdiği mücadelenin nasıl çetin bir mücadele olduğunu yeterince fark edemiyor. Sistem içi pozisyon değişiminin ‘yapısal dönüşüm gerçekleşti’    anlamına gelmeyeceği gerçeğini de gereği gibi hesap edemiyor. Aksi taktirde kendi başına bir ‘istisna hali’ne veya bir ‘olağanüstü hal’e gönderme yapan iş ve işlemlerin kendi döneminde hayat bulmasına ön açmaz, bu kadar sıradanlaşmasına yol veren bir iklime zemin hazırlamazdı.   

Tüm bu tahkimatı geçen gün basına gündelik hayatımızın olağan bir rutini gibi yansıyan ‘Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı Dr. Hakan Fidan, “Bölgesel Güvenlik Değerlendirmesi” konulu konferans vermek üzere YÖK’te akademisyenlerle bir araya geldi’ haberi için yaptım. Habere göre YÖK’ün nezaretinde gerçekleşen konferansa YÖK Üyeleri, ÖSYM Başkanı, Türkiye’deki bütün üniversitelerin rektörleri ile üniversitelerdeki siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler alanındaki yöneticiler ve akademisyenler katıldı. Benzer şekilde geçenlerde yine YÖK’ün üniversitelere, gündemde tartışılan toplumsal cinsiyet mevzusu ile ilgili yazı gönderdiği ve akademyanın konuya ‘resmi bakış’ın ne olması gerektiğine ilişkin ‘yasal’ hatırlatmayı yaptığı anlamına gelen haberi yer almıştı basında. 

Bu iki haber içeriklerinden bağımsız ele alındıklarında bile bir ‘gösterge’ olarak mevcut durumumuzun iç açıcı olmayan halini belirtiyor. Habere konu durumlar bizatihi varlıklarıyla devlet-toplum ilişkimizin netameli doğasının yürürlükte olduğunu, yapısal bir dönüşüm geçirmediğini gösteriyor. YÖK’ün MİT Başkanı’nı konuşturması veya kamuoyunda kriminal bir şekilde tartışılan toplumsal cinsiyet konusundaki ‘resmi pozisyon’ hatırlatması söz konusu sistemik sürekliliğin teyididir. Dolayısıyla paradigmanın hatırlanması, konunun ve perspektifin belirlenmesi gibi sevimsiz hadiseler, ilgili kurumu veya şahısları ilgilendiren lokal hadiseler değil sistemin doğasını ve işleyişini gözler önüne seren acı gerçeklerdir. Şüphesiz bu acı gerçeklerin bu sıradanlıkta basında yer bulması ve kamuoyunca da aynı rahatlıkla karşılanması hem iklimin mümbitliğini hem de işin yapısallığını ve yaygınlığını gösteriyor.  

Türkiye’de mevzunun düzenek olduğunu, yapısal ilişki ağı olduğunu bunu yapıbozuma uğratmadığımızda aktör değişimi üzerinden verilen mücadelenin yanıltıcı olduğunu ve sistemin inancı, ideolojisi ve aidiyetleri bambaşka olan aktörlere aynı pratiği yaptırmakta hiç zorlanmayacağını deneyimledik, deneyimliyoruz. Bunu görmezden gelerek hak ve özgürlüklere duyarsız bir sistemik yapıyı ‘at sahibine göre kişner’ mantığı içerisinde bireysel maharete veya zaafiyete oturtan bir yaklaşımla; ancak değiştirmek için mücadele verdiğimiz yapıya kan pompalayabiliriz. 

28 Şubat döneminde hukukçuların askerler marifetiyle brife edilmesine benzer şekilde üniversite rektörlerinin MİT Müsteşarının sunumuna YÖK nezaretinde alınması ibretliktir. Türkiye’de sistemin işleyişi açısından problem teşkil edici olduğu gibi bu durum aynı zamanda akademik özgürlükler açısından da vahimdir. Yukarıda da belirtildiği gibi bu görüntü salt gerçekleşmesi itibariyle değil çağrışımları ile, nasıl algılandığı ile problemlidir. Ülkemizde üniversitenin bir kimlik-kişilik kazanamayışında şüphesiz iktidar ile kurulan bu ilişkinin önemli olduğu açık. Ancak bu çarpık ilişkiye bir itirazın üniversiteden-akademisyenlerden gelmiyor oluşu da ibretliktir. 

Bu düzeneğin devlete ve topluma katkı sunamayacağı açıktır. Milli mücadelenin ilk yıllarında Eskişehir’de çıkan bir gazete hükümeti tenkit ediyor. O zaman Ankara’da hükümetin organı halinde çıkan bir gazete bu tenkide şiddetle tepki gösteriyor: “Biz inkılâp yapıyoruz, tenkidin sırası değil?” O günlerde Hüseyin Avni (Ulaş) Meclis kürsüsünden şunları haykırıyor: “Bize dalkavuk değil, bizi tenkit eden lâzım.” Sıra dışı koşulları gerekçe göstererek meşruiyet sınırlarını gereksinimlerine göre oynatan reelpolitik yerine Hüseyin Avni gibi ilkeyi/usulü muhafaza eden duruşa ihtiyacımız var. ‘Memlekette siyasî, içtimaî büyük inkılâplar oldu, Darülfünun bunlara karşı bitaraf müşahit kaldı..’ eleştirileri ile Darülfünun’u, iktidarın taleplerini meşrulaştırmadığı gerekçesi ile kapatıp hocalarını kapı dışarı eden Reşit Galip’i hatırlatan çürütücü uygulamalara değil.   

Üniversiteyi itiraz etmemek, farklı düşünmemek, hoşa gitmeyen konuları çalışmamak veya her konuyu hoşa gidecek tarzda çalışmak şeklinde konumlandırmak mümkün mü? Böyle bir yerin evrene, evrensele açılması beklenen üniversiteyle bir olması beklenir mi? Böyle bir iklimi, böyle bir konumlandırmayı, böyle bir vasatı behemehâl reddetmeliyiz. Bu tarz iş ve işlemlerden özenle kaçınmak zaruridir. Üniversitelerimizde görüş farklılıklarının, konulara farklı yaklaşımın ve çözümlerin olması bir zafiyet-ihanet olarak değil zenginlik ve alternatif çeşitliliği olarak görülmelidir. Egemen politikanın test edilmesine dönük anlamlı bir öz kritik olarak görülmelidir. Görüş, düşünce, yaklaşım, çözüm farklılıklarını özenle korumak ülkemiz için varoluşsal bir görevdir. Son dönemlerin popüler ifadesiyle beka meselesidir. Bunu engelleyecek her türlü girişim Türkiye’yi dünün işlevsiz pratiğine mahkûm etmektir. O yüzden düşünce ve ifade özgürlüğü gibi temel bir hakkın yanında üniversitenin özerkliğini özellikle de akademik özerkliği/özgürlüğü doğrudan veya dolaylı ihlal edici bu tarz uygulamalara karşı dikkatli olmamız zaruridir. Akademinin görevi verilmiş bir hükme şerh yazmak, onu gerekçelendirmek olmaz. Üniversite devletin endoktrinasyon merkezi olarak konumlandırılamaz. Bu açıdan meselenin  ‘iyi niyet’ ve ‘doğru aktör’ meselesi değil ‘doğru yapı’ ve ‘doğru ilişki’ meselesi olduğunu ve buna odaklanmadığımız sürece yıllarca ‘YÖK’ hayır!’ sloganları atan bir geleneğin YÖK’e, YÖK zihniyetine alan açtığını görmekten kurtulamayız. ‘Ey Hüseyin! Gönlümüz senden yana ama kılıçlarımız sana karşı!’ diyen Kufelilere benziyor durumumuz. 

Özgür Eğitim-Sen Genel Başkanı

Abdulbaki Değer

KARAR / 09.03.2019

The post YÖK üniversitenin özerkliği appeared first on Özgür Eğitim-Sen.