Eğitimde Tekçi Anlayışı Genişleten OYSS Uygulaması Kaldırılmalıdır!

Zorunlu ve kitlesel okul sisteminin temel özelliklerinden biri, eğitimin merkeziyetçi ve bürokratik bir örgütlenme içinde yürütülmesidir. Bu yapılanmanın doğal sonuçları olan standardizasyon ve senkronizasyon yoluyla içerik, müfredat, öğretim yöntemleri ve işleyiş, eğitimin sahadaki iki temel öznesi olan öğrenci ve öğretmenden bağımsız biçimde merkezden belirlenmektedir. Böylece eğitim sürecinin asli özneleri olmaları gereken öğrenci ve öğretmen, kendileri adına alınan kararları uygulayan nesnelere dönüştürülmektedir.

Merkeziyetçi-bürokratik yapılanmanın eğitim sistemimizde ulaştığı boyut, bugün en ücra okullara kadar uzanan pratik bir eziyete dönüşmüştür. Hayatın ve insanın çok boyutluluğunu tek bir kalıba sığdırmaya çalışan bu anlayış, okulu her yönüyle tek tip bir kampüse, öğretmeni ise mekanik işleyişin bir dişlisine çevirmektedir. Öğretmenin sınıfını, öğrencisini ve içinde bulunduğu koşulları dikkate alarak kullanması gereken pedagojik takdir yetkisi giderek daraltılmakta; mesleki birikimi ve değerlendirme yetkinliği yerine merkezden belirlenen talimatlara uyumu esas alınmaktadır.

Dönem içi yazılı sınavlara günler kala alelacele uygulamaya konulan Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS), bu merkeziyetçi anlayışın son örneğidir. Eğitim-öğretim yılı devam ederken öğretmenlerin, okul yöneticilerinin ve eğitim paydaşlarının görüşleri alınmadan, uygulamanın muhtemel sonuçları değerlendirilmeden hayata geçirilen sistem, okullarda ciddi bir belirsizlik ve kaos yaratmıştır. Öğrencilerin sınav kaygısını artıran, öğretmenleri ise yeni ve gereksiz bürokratik işlemlerle karşı karşıya bırakan bu uygulama, eğitimin gerçek ihtiyaçlarından ziyade merkezî denetim ve kontrol arzusunu yansıtmaktadır.

MEB, OYSS’yi gerekçelendirirken öğrencilerin bilgi ve becerilerinin daha geçerli ve güvenilir biçimde değerlendirileceğini ileri sürmektedir. Bu yaklaşım, mevcut ölçme ve değerlendirme süreçlerinin güvenilirliğini öğretmenin mesleki yeterliliği üzerinden değil, merkezî denetimin kapsamı üzerinden sorgulayan bir anlayışa dayanmaktadır. Oysa öğretmenin yönetmeliklerle belirlenmiş ölçme ve değerlendirme sorumluluğu ile zümre öğretmenlerinin sınav hazırlama yetkisi, eğitimin niteliği açısından vazgeçilmezdir. Merkezî soru havuzundan soru atanması ve öğretmenin soru hazırlama, değiştirme ve değerlendirme süreçlerindeki belirleyiciliğinin sınırlandırılması, yetki ve sorumluluk arasındaki dengeyi bozmaktadır. Sınavın pedagojik sorumluluğunu taşıyan öğretmen, içeriğini belirleme konusunda giderek etkisizleştirilmekte; merkezden gönderilen soruları uygulayan ve sonuçlarını sisteme aktaran bir görevliye dönüştürülmektedir.

Üstelik uygulama, öğretmenin üzerindeki bürokratik iş yükünü de artırmaktadır. Sınav kâğıdındaki her bir sorudan alınan puanın öğrenciler bazında ayrı ayrı e-Okul sistemine girilmesinin istenmesi, özellikle kalabalık sınıflarda ve çok sayıda şubede görev yapan öğretmenler için ciddi bir zaman kaybı ve angarya anlamına gelmektedir. Öğretmenin sınıfa, öğrenciye ve eğitimin niteliğini geliştirmeye ayırması gereken zaman, giderek artan veri girişleri ve bürokratik işlemlerle tüketilmektedir. Başka okulların sınavlarını değerlendirme gibi ilave görevler de bu yükü daha fazla artırmaktadır. Eğitimde dijitalleşme ve verimlilik iddiasıyla hayata geçirilen uygulamaların öğretmenin çalışma yükünü artırması, asli görevlerinden uzaklaştırılması ve dinlenme hakkının zedelenmesi kabul edilemez.

Sorunun bir başka boyutu da dijital işleyişin maliyetinin öğretmene yüklenmesidir. Bakanlık, öğretmenlere dijital görevler ve veri girişleri dayatırken bunların gerektirdiği bilgisayar, internet ve diğer teknolojik imkânları sağlamayı kendi sorumluluğu olarak görmemektedir. Dijitalleşme adı altında kamusal sorumluluğun ve maliyetin çalışana devredilmesi, merkeziyetçi-bürokratik yükün yeni araçlarla genişletilmesidir.

“Sınav sistemini kaldırıyoruz” söylemiyle TEOG’u kaldırıp yerine LGS’yi getiren MEB, bugün sınav sisteminin kapsamını genişleterek dönem içi yazılı sınavlarına dahi müdahale etmektedir. Böylece eğitimi not, sınav ve ölçülebilir başarı eksenine daha fazla sıkıştırmaktadır. Üstelik nitelikli özel okullardaki veya prestijli fen ve Anadolu liselerindeki öğrencilerle meslek liseleri ve çok programlı liselerdeki öğrencileri aynı soru havuzu ve ölçme şablonlarıyla değerlendirmektedir. Oysa okullar arasında fiziksel imkânlar, teknolojik altyapı, öğretmen kadroları, sosyoekonomik çevre ve eğitim olanakları bakımından büyük farklılıklar bulunmaktadır. Robert Koleji ile Hakkâri’nin Çukurca ilçesindeki bir okulun aynı ölçme-değerlendirme kalıplarına tabi tutulmasını eşitlik olarak sunmak, eğitimdeki yapısal eşitsizlikleri ortadan kaldırmadığı gibi görünmez hâle getirmektedir. Farklı koşulları ve ihtiyaçları dikkate almadan herkesi aynı ölçüye tabi tutmak, fırsat eşitliği sağlamak değil, mevcut eşitsizlikleri aynı standartlar altında yeniden üretmektir. Yeterli pilot çalışmalar ve etki analizleri yapılmadan ülke çapında uygulamaya konulan OYSS, bu yönüyle pedagojik ve toplumsal gerçeklikten kopuk bir anlayışın ürünüdür.

Eğitimin niteliği, her sürecin merkezden belirlenmesi, her öğrencinin aynı kalıplarla ölçülmesi ve öğretmenin daha fazla bürokratik işleme tabi tutulmasıyla artırılamaz. Öğretmenin mesleki birikimini, pedagojik takdir yetkisini ve öğrencisini tanıma imkânını devre dışı bırakan; okulların yerel koşullarını ve öğrencilerin bireysel farklılıklarını görmezden gelen bir sistemin eğitimde niteliği geliştirmesi mümkün değildir. Merkeziyetçi bürokratik aklın eğitim adına ürettiği bu tek tipleştirme, öğretmeni uygulayıcı bir memura, öğrenciyi sınav sonuçlarından ibaret bir veriye dönüştürmektedir.

Özgür Eğitim-Sen olarak Ortak Yazılı Sınav Sistemi’nin tali tedbirlerle iyileştirilmesini veya mevcut yapıya eklemlenmesini değil, bütün yapısal unsurlarıyla birlikte tamamen kaldırılmasını talep ediyoruz. Eğitimi ve hayatı tek tipleştiren, öğretmenin mesleki özerkliğini ve onurunu aşındıran bu bürokratik anlayışa karşı özgürlüğü, mesleki sorumluluğu ve çocuklarımızın geleceğini savunmak için hukuki ve fiilî mücadelemizi inatla ve kararlılıkla sürdüreceğiz!

Bekir BİRBİÇER

Özgür Eğitim-Sen MYK Üyesi